Bài điều tra trên báo có được bảo hộ quyền tác giả không?

Báo chí điều tra là một trong những loại hình tác phẩm đòi hỏi sự đầu tư lớn về thời gian, công sức và năng lực chuyên môn của nhà báo. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều bài điều tra sau khi đăng tải lại bị sao chép, đăng lại hoặc khai thác khi chưa được phép. Trước thực trạng đó, vấn đề được quan tâm đặt ra rằng bài điều tra trên báo có được pháp luật bảo hộ quyền tác giả hay không? Bài viết này, VCD sẽ giúp bạn làm rõ.

Bài điều tra trên báo là gì?

Bài điều tra báo chí là một trong những thể loại báo chí chuyên sâu và có giá trị cao, đòi hỏi nhà báo phải đầu tư thời gian, công sức và trí tuệ một cách nghiêm túc, độc lập và sáng tạo. Khác với tin tức thời sự thuần túy chỉ phản ánh nhanh các sự kiện đang diễn ra ở bề nổi, bài điều tra hướng đến việc làm rõ bản chất của sự việc, phát hiện những vấn đề còn khuất tất, chưa được công bố hoặc chưa được nhìn nhận đầy đủ trong xã hội.

• Thu thập thông tin trong thời gian dài

• Xác minh, đối chiếu từ nhiều nguồn khác nhau

• Phân tích dữ liệu, tài liệu, lời khai, chứng cứ

• Phản ánh bản chất sự việc, nguyên nhân, hệ quả và các vấn đề khuất tất chưa được công bố

Về mặt hình thức và nội dung, bài điều tra trên báo thường có những đặc điểm nổi bật như:

• Nội dung sâu, nhiều lớp thông tin, không đơn thuần là mô tả sự kiện

• Cách tiếp cận vấn đề mang dấu ấn cá nhân của nhà báo hoặc nhóm nhà báo

• Bố cục chặt chẽ, lập luận logic, ngôn ngữ thể hiện có tính sáng tạo, thể hiện rõ quan điểm và phương pháp điều tra

Chính các yếu tố này cho thấy bài điều tra không chỉ là việc “đưa tin”, mà là kết quả của hoạt động sáng tạo trí tuệ, đáp ứng bản chất của một tác phẩm theo quy định pháp luật về quyền tác giả.

Bài điều tra trên báo có được bảo hộ quyền tác giả không?

Theo khoản 5 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, tác phẩm báo chí được xác định là một trong các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Cụ thể hơn, tại điểm c khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm báo chí được hiểu là tác phẩm có nội dung độc lập, cấu tạo hoàn chỉnh, được sáng tạo nhằm đăng tải hoặc phát sóng trên các phương tiện thông tin đại chúng. Quy định này được hướng dẫn chi tiết tại Điều 9 Nghị định số 22/2018/NĐ-CP, theo đó tác phẩm báo chí bao gồm các thể loại như: phóng sự, ghi nhanh, tường thuật, phỏng vấn, phản ánh, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí và các thể loại báo chí khác được đăng, phát trên báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử hoặc các phương tiện truyền thông khác.

Như vậy, bài điều tra trên báo được xếp vào nhóm tác phẩm báo chí và thuộc đối tượng được bảo hộ quyền tác giả nếu đáp ứng điều kiện về tính sáng tạo và được thể hiện dưới hình thức nhất định.

Bài điều tra trên báo được bảo hộ quyền tác giả trong phạm vi nào?

Trong thực tế, bài điều tra báo chí thường dựa trên các dữ kiện, sự kiện, số liệu có thật đã hoặc đang diễn ra trong xã hội. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, bản thân thông tin, sự kiện khách quan không thuộc đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Thay vào đó, pháp luật tập trung bảo hộ cách thức thể hiện nội dung mang tính sáng tạo của tác giả, tức là kết quả của quá trình lao động trí tuệ độc lập của nhà báo.

Đối với bài điều tra trên báo, phạm vi bảo hộ quyền tác giả được xác định chủ yếu ở các yếu tố sáng tạo cấu thành nên tác phẩm, bao gồm:

• Cách lựa chọn, sắp xếp và xử lý thông tin

• Phương pháp phân tích, lập luận, đánh giá vấn đề

• Kết cấu bài viết, văn phong, ngôn ngữ thể hiện

• Quan điểm, góc nhìn riêng của nhà báo đối với sự việc

Ngược lại, theo quy định tại khoản 2 Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022, tin tức thời sự thuần túy đưa tin không thuộc đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Đây là những thông tin chỉ phản ánh sự kiện một cách ngắn gọn, khách quan, không có yếu tố phân tích hay sáng tạo trong cách thể hiện.

Chính vì vậy, việc phân biệt giữa bài điều tra báo chí và bản tin thời sự thuần túy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc xác định phạm vi bảo hộ quyền tác giả. Trong khi bản tin đơn thuần không được bảo hộ, thì các yếu tố sáng tạo trong bài điều tra báo chí vẫn được pháp luật bảo vệ đầy đủ, nhằm bảo vệ thành quả lao động trí tuệ và khuyến khích hoạt động báo chí điều tra chuyên sâu, có trách nhiệm.

Trên đây là bài viết “Bài điều tra trên báo có được bảo hộ quyền tác giả không”. Hiểu đúng và áp dụng đúng các quy định về quyền tác giả không chỉ giúp nhà báo, cơ quan báo chí bảo vệ thành quả lao động trí tuệ của mình, mà còn góp phần xây dựng môi trường báo chí chuyên nghiệp, tôn trọng bản quyền và tuân thủ pháp luật.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp