Bản thiết kế nhà thì liệu có được bảo hộ quyền tác giả không?

Bản thiết kế nhà không đơn thuần là bản vẽ kỹ thuật mà còn là sản phẩm sáng tạo trí tuệ của kiến trúc sư. Vì vậy, nhiều người đặt câu hỏi bản thiết kế nhà thì liệu có được bảo hộ quyền tác giả không và pháp luật quy định vấn đề này như thế nào. Cùng VCD tìm hiểu chi tiết trong bài viết này nhé!

Bản thiết kế nhà

Bản thiết kế nhà là tập hợp các tài liệu thể hiện ý tưởng sáng tạo về kiến trúc của một công trình nhà ở, bao gồm nhưng không giới hạn ở:

• Bản vẽ mặt bằng, mặt cắt, mặt đứng
  
  
• Bản vẽ phối cảnh 2D, 3D
  
  
• Hồ sơ thiết kế kiến trúc, kết cấu, điện – nước
  
  
• Phương án bố trí không gian, hình khối, tỷ lệ công trình
  
  

Về bản chất, bản thiết kế nhà là kết quả lao động trí tuệ của kiến trúc sư hoặc tổ chức thiết kế, thể hiện dấu ấn sáng tạo cá nhân thông qua cách tổ chức không gian, hình khối, đường nét và giải pháp kiến trúc.

Chính yếu tố sáng tạo này là nền tảng để xem xét bản thiết kế nhà có thuộc đối tượng được bảo hộ quyền tác giả hay không.

Bản thiết kế nhà thì có được bảo hộ quyền tác giả không?

Theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam hiện hành, bản thiết kế nhà hoàn toàn có thể được bảo hộ quyền tác giả nếu đáp ứng các điều kiện do luật định. Căn cứ pháp lý quan trọng nhất được ghi nhận tại khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, theo đó: “Tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định.”

Quy định này khẳng định rằng, chỉ cần tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện ra bên ngoài dưới một hình thức cụ thể như bản vẽ, tài liệu, mô hình hoặc file thiết kế, thì đã thuộc phạm vi xem xét bảo hộ quyền tác giả, không phụ thuộc vào giá trị lớn hay nhỏ của tác phẩm.

Đáng chú ý, pháp luật còn xác định rõ loại hình tác phẩm kiến trúc là một trong những đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Cụ thể, tại điểm i khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ quy định:

“Tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, trong đó có:
 …
 i) Tác phẩm kiến trúc.”

Như vậy, xét về mặt pháp lý, bản thiết kế nhà không chỉ là tài liệu kỹ thuật phục vụ xây dựng, mà còn là đối tượng được pháp luật bảo hộ quyền tác giả. Trong trường hợp bản thiết kế đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tính sáng tạo, được thể hiện dưới hình thức vật chất cụ thể và không thuộc các đối tượng loại trừ theo luật định, thì quyền tác giả đối với bản thiết kế nhà được xác lập và bảo vệ hợp pháp.

Việc thừa nhận và bảo hộ quyền tác giả đối với bản thiết kế nhà có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ thành quả lao động trí tuệ, hạn chế tình trạng sao chép, sử dụng trái phép bản vẽ kiến trúc và là cơ sở pháp lý để giải quyết các tranh chấp phát sinh trên thực tế.

Phạm vi bảo hộ quyền tác giả đối với bản thiết kế nhà

Khi được bảo hộ, bản thiết kế nhà sẽ được pháp luật bảo vệ trên các phương diện sau:

Quyền nhân thân của tác giả

Theo Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, tác giả có các quyền đối với bản thiết kế nhà bao gồm:

• Đặt tên cho bản thiết kế
  
  
• Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm
  
  
• Công bố hoặc cho phép người khác công bố bản thiết kế
  
  
• Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén gây phương hại đến uy tín tác giả
  
  

Các quyền này gắn liền với tác giả và không thể chuyển nhượng (trừ quyền công bố).

Quyền tài sản đối với bản thiết kế nhà

Theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, quyền tài sản đối với bản thiết kế nhà bao gồm:

• Sao chép bản thiết kế
• Phân phối, trưng bày bản vẽ thiết kế
  
  
• Sử dụng bản thiết kế để xây dựng công trình
  
  
• Cho phép hoặc không cho phép người khác khai thác, sử dụng
  
  

Trên thực tế, chủ đầu tư chỉ được sử dụng bản thiết kế trong phạm vi hợp đồng đã ký. Nếu sử dụng lại cho công trình khác, hoặc chuyển giao cho bên thứ ba khi chưa được phép, có thể bị coi là xâm phạm quyền tác giả.

Có bắt buộc phải đăng ký quyền tác giả cho bản thiết kế nhà?

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, việc đăng ký quyền tác giả không phải là điều kiện bắt buộc để bản thiết kế nhà được bảo hộ. Cụ thể, Luật Sở hữu trí tuệ quy định: “Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký.” Như vậy, ngay từ thời điểm bản thiết kế nhà được hoàn thiện dưới dạng bản vẽ, file thiết kế hoặc mô hình kiến trúc, quyền tác giả đã tự động phát sinh.

Tuy nhiên, đăng ký quyền tác giả cho bản thiết kế nhà mang lại nhiều lợi ích thực tế:

• Là chứng cứ pháp lý rõ ràng khi xảy ra tranh chấp
  
  
• Dễ dàng chứng minh quyền sở hữu trước cơ quan nhà nước, tòa án
  
  
• Hạn chế nguy cơ bị sao chép, sử dụng trái phép
  
  

Vì vậy, đối với những bản thiết kế nhà có giá trị thương mại cao, được sử dụng cho nhiều công trình hoặc khai thác lâu dài, việc đăng ký quyền tác giả là hết sức cần thiết nhằm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.

Trên đây là bài viết “Bản thiết kế nhà có được bảo hộ quyền tác giả không?”. Theo quy định pháp luật, nếu bản thiết kế thể hiện tính sáng tạo và được thể hiện dưới hình thức vật chất cụ thể thì hoàn toàn được bảo hộ. Việc hiểu và bảo vệ đúng quyền tác giả giúp hạn chế sao chép trái phép và bảo vệ giá trị pháp lý của bản thiết kế.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp