Có được tự ý khai thác tác phẩm khi là đồng tác giả?

Khi nhiều người cùng tham gia sáng tạo một tác phẩm, quyền khai thác và sử dụng tác phẩm thường dễ bị hiểu nhầm. Không ít đồng tác giả cho rằng mình có thể tự ý đăng tải, thương mại hóa hoặc cho phép người khác sử dụng tác phẩm mà không cần hỏi ý kiến những người còn lại. Vậy pháp luật quy định thế nào trong trường hợp này? Cùng VCD tìm hiểu có được tự ý khai thác tác phẩm khi là đồng tác giả trong bài viết dưới đây nhé!

Đồng tác giả là gì?

Khái niệm đồng tác giả không chỉ là một thuật ngữ mang tính mô tả trong hoạt động sáng tạo, mà là một khái niệm có ý nghĩa pháp lý rất quan trọng trong việc xác định quyền và nghĩa vụ đối với tác phẩm.

Trong thực tế, rất nhiều người cho rằng chỉ cần “có tham gia” vào quá trình làm ra tác phẩm thì đều có thể được xem là đồng tác giả. Tuy nhiên, pháp luật về sở hữu trí tuệ lại đặt ra tiêu chí rất chặt chẽ để xác định tư cách này.

Tại khoản 1 Điều 38 Luật Sở hữu trí tuệ 2022 nêu rõ: “Đồng tác giả là những người cùng trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm.”

Quy định này nhấn mạnh hai yếu tố bắt buộc:

• Cùng trực tiếp tham gia sáng tạo: Yếu tố “trực tiếp sáng tạo” là điều kiện cốt lõi. Pháp luật chỉ công nhận tư cách đồng tác giả đối với những người thực sự tạo ra nội dung sáng tạo được thể hiện trong tác phẩm.

• Tạo ra một tác phẩm chung: Tác phẩm đồng tác giả phải là kết quả của quá trình cùng nhau xây dựng nội dung, cùng định hình cấu trúc, cùng phát triển ý tưởng thành một sản phẩm hoàn chỉnh.
  
  

Điều đó có nghĩa là không phải bất kỳ ai có liên quan đến tác phẩm cũng được coi là đồng tác giả.

Ví dụ:

• Hai người cùng viết nội dung một cuốn sách → đồng tác giả
  
  
• Một người viết, một người sửa lỗi chính tả → không phải đồng tác giả

• Một người đưa ý tưởng, người khác thể hiện thành tác phẩm hoàn chỉnh → người thể hiện là tác giả
  
  

Rất nhiều tranh chấp xảy ra do nhầm lẫn giữa người hỗ trợ và người trực tiếp sáng tạo. Do đó, việc hiểu đúng khái niệm đồng tác giả ngay từ đầu không chỉ giúp xác định đúng quyền lợi, mà còn là cơ sở quan trọng để tránh rủi ro pháp lý khi khai thác, sử dụng tác phẩm về sau.

Có được tự ý khai thac tác phẩm khi là đồng tác giả?

Trên thực tế, rất nhiều tranh chấp quyền tác giả xảy ra không xuất phát từ việc ai là đồng tác giả, mà xuất phát từ việc không hiểu tác phẩm thuộc loại đồng tác giả nào.

Căn cứ khoản 2 Điều 38 Luật Sở hữu trí tuệ 2022: “Quyền tác giả đối với tác phẩm đồng tác giả được thực hiện theo sự thỏa thuận của các đồng tác giả; trường hợp tác phẩm có phần riêng biệt có thể tách ra sử dụng độc lập thì mỗi đồng tác giả có quyền sử dụng phần riêng đó mà không làm phương hại đến quyền của các đồng tác giả khác.”

Quy định này cho thấy pháp luật không nhìn mọi tác phẩm đồng tác giả theo một cách giống nhau. Thay vào đó, pháp luật chia thành hai trường hợp hoàn toàn khác biệt về bản chất pháp lý, kéo theo quyền khai thác hoàn toàn khác nhau.

Câu trả lời Có được tự ý khai thac tác phẩm khi là đồng tác giả? phụ thuộc hoàn toàn vào việc tác phẩm thuộc loại nào. Chính sự khác biệt giữa tác phẩm không thể tách rời và tác phẩm có phần riêng biệt sẽ quyết định việc một đồng tác giả có được tự ý khai thác hay không.

Trường hợp 1: Tác phẩm đồng tác giả không thể tách rời (tác phẩm thống nhất)

Đây là loại tác phẩm phổ biến nhất trong thực tế. Đặc điểm nhận diện của loại tác phẩm này là phần đóng góp của các đồng tác giả hòa quyện vào nhau, tạo thành một chỉnh thể duy nhất, đến mức không thể xác định ranh giới sáng tạo của từng người để tách ra sử dụng độc lập.

Ví dụ:

• Bài hát do hai người cùng viết lời và nhạc
  
  
• Kịch bản phim do nhóm người cùng xây dựng nội dung
  
  
• Bộ truyện tranh do nhiều người cùng sáng tạo cốt truyện và nhân vật
  
  

Các phần đóng góp vào tác phẩm không thể tách riêng phần của từng người để sử dụng độc lập. Như vậy, đối với loại tác phẩm này, quyền tài sản là quyền chung của tất cả đồng tác giả, không một đồng tác giả nào được tự ý khai thác toàn bộ tác phẩm. Mọi hành vi dưới đây đều bắt buộc phải có sự đồng ý của tất cả đồng tác giả:

• Sao chép
  
  
• Phân phối, phát hành
  
  
• Đăng tải lên mạng
  
  
• Chuyển thể, cải biên
  
  
• Thương mại hóa
  
  

Ngay cả khi bạn là người đóng góp nhiều nội dung nhất, là người giữ bản gốc hay llà người đứng tên đăng ký quyền tác giả thì bạn vẫn không có quyền tự ý khai thác.

Trường hợp 2: Tác phẩm đồng tác giả có phần riêng biệt có thể tách ra sử dụng độc lập

Ngược lại với trường hợp trên, loại tác phẩm này có đặc điểm là: phần sáng tạo của mỗi người tồn tại tương đối độc lập, có thể tách ra mà không làm ảnh hưởng đến giá trị của phần còn lại.

Ví dụ:

• Sách gồm nhiều chương, mỗi chương do một người viết
  
  
• Tuyển tập truyện ngắn của nhiều tác giả
  
  
• Bộ tài liệu gồm nhiều phần độc lập
  
  

Trong trường hợp này, phần sáng tạo của mỗi người có thể tách ra mà không ảnh hưởng đến phần của người khác. Khi đó, mỗi đồng tác giả có quyền khai thác phần riêng của mình. Miễn là:

• Không sử dụng phần của người khác
  
  
• Không làm ảnh hưởng đến quyền của các đồng tác giả còn lại
  
  

Ví dụ: Bạn viết chương 3 của một cuốn sách gồm 10 chương do 10 người viết. Bạn có thể xuất bản riêng chương 3 dưới tên mình.

Trên đây là bài viết “Có được tự ý khai thac tác phẩm khi là đồng tác giả?”. Việc xác định đúng loại tác phẩm đồng tác giả và có thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của mỗi bên, mà còn là cách hiệu quả để phòng tránh các tranh chấp pháp lý phát sinh trong quá trình sử dụng và thương mại hóa tác phẩm.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp