Có thể chuyển nhượng quyền tác giả cho nhiều người không?

Trong quá trình khai thác và thương mại hóa tác phẩm, câu hỏi “có thể chuyển nhượng quyền tác giả cho nhiều người không?” được rất nhiều cá nhân, doanh nghiệp quan tâm. Đây là vấn đề pháp lý quan trọng, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi kinh tế, quyền kiểm soát và khả năng khai thác tác phẩm trong thực tế. Bài viết dưới đây, VCD sẽ giúp bạn giải đáp.

Quyền tác giả là gì?

Quyền tác giả là một trong những quyền sở hữu trí tuệ quan trọng, nhằm bảo vệ thành quả laođộng sáng tạo của cá nhân, tổ chức đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học.

Theo quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ 2022: “Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu.”

Quyền tác giả không chỉ đơn thuần là “quyền đứng tên”, mà bao gồm toàn bộ quyền kiểm soát và khai thác giá trị của tác phẩm. Khi một tác phẩm được tạo ra (ví dụ: bài viết, video, sách, thiết kế…), quyền tác giả phát sinh tự động, không phụ thuộc vào việc đăng ký.

Quyền tác giả được chia thành 2 nhóm chính: quyền nhân thân và quyền tài sản. Đây là nền tảng quan trọng để hiểu việc có được chuyển nhượng hay không.

Quyền nhân thân:

• Đặt tên cho tác phẩm

• Đứng tên thật hoặc bút danh

• Công bố tác phẩm

• Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm

Quyền tài sản:

• Sao chép tác phẩm

• Phân phối, truyền đạt

• Cho thuê, chuyển giao quyền sử dụng

• Thu lợi nhuận từ việc khai thác

Trong đó, chỉ quyền tài sản mới được phép chuyển nhượng, còn quyền nhân thân về cơ bản không thể chuyển nhượng (trừ quyền công bố tác phẩm trong một số trường hợp).

Có thể chuyển nhượng quyền tác giả cho nhiều người không?

Chuyển nhượng quyền tác giả là việc chủ sở hữu quyền tác giả chuyển giao quyền sở hữu đối với quyền tài sản cho tổ chức, cá nhân khác thông qua hợp đồng.

Căn cứ Điều 45 Luật Sở hữu trí tuệ: “Chủ sở hữu quyền tác giả có quyền chuyển nhượng quyền tài sản cho tổ chức, cá nhân khác theo hợp đồng.”

Mặc dù Pháp luật không cấm việc chuyển nhượng quyền tác giả cho nhiều người, tuy nhiên cần phân biệt rõ các trường hợp sau:

Trường hợp 1: Chuyển nhượng toàn bộ quyền cho nhiều người (đồng sở hữu)

Chủ sở hữu có thể chuyển nhượng quyền tài sản cho nhiều người cùng lúc, khi đó những người nhận chuyển nhượng sẽ trở thành đồng chủ sở hữu quyền tác giả.

Căn cứ Điều 38 Luật Sở hữu trí tuệ: “Quyền tác giả có thể thuộc sở hữu chung của nhiều tổ chức, cá nhân.”

Như vậy, các bên cùng sở hữu quyền tài sản, việc khai thác phải có sự thỏa thuận chung. Nếu không có thỏa thuận, phải được sự đồng ý của tất cả các bên.

Ví dụ: Một tác giả chuyển nhượng quyền khai thác bộ truyện tranh cho 3 công ty, do đó cả 3 cùng là đồng chủ sở hữu.

Trường hợp 2: Chuyển nhượng từng phần quyền cho nhiều người

Chủ sở hữu có thể chia nhỏ quyền tài sản để chuyển nhượng cho nhiều bên khác nhau.

Ví dụ:

• Bên A: quyền in ấn

• Bên B: quyền chuyển thể thành phim

• Bên C: quyền phát hành online

Điều này hoàn toàn hợp pháp nếu phân định rõ phạm vi quyền, không chồng chéo, mâu thuẫn. Đây là hình thức rất phổ biến trong thực tế (đặc biệt trong ngành xuất bản, giải trí).

Trường hợp 3: Chuyển nhượng độc quyền và không độc quyền

Đây là điểm rất quan trọng cần phân biệt rõ chuyển nhượng độc quyền và chuyển nhượng không độc quyền.

• Chuyển nhượng độc quyền: Chỉ 1 bên duy nhất được nhận quyền, chủ sở hữu không được chuyển cho người khác.

• Chuyển nhượng không độc quyền: Có thể chuyển cho nhiều bên cùng lúc, các bên cùng khai thác trong phạm vi cho phép.

Nếu hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả không ghi rõ rất dễ phát sinh tranh chấp.

Những điều kiện để chuyển nhượng quyền tác giả cho nhiều người hợp pháp

Việc chuyển nhượng quyền tác giả cho nhiều người không hề đơn giản như ký một hợp đồng rồi “chia quyền”. Trên thực tế, phần lớn các tranh chấp phát sinh đều bắt nguồn từ việc thiếu rõ ràng ngay từ đầu. Vì vậy, để đảm bảo tính pháp lý và hạn chế rủi ro, bạn cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện dưới đây:

Điều kiện 1: Bắt buộc phải có hợp đồng bằng văn bản

Đây là điều kiện tiên quyết, có tính “sống còn” đối với hiệu lực của việc chuyển nhượng.

Căn cứ Điều 46 Luật Sở hữu trí tuệ: “Việc chuyển nhượng quyền tác giả phải được thực hiện thông qua hợp đồng bằng văn bản.” Điều này có nghĩa rằng thỏa thuận miệng, tin nhắn, email… không đủ giá trị pháp lý đầy đủ trong nhiều trường hợp. Khi xảy ra tranh chấp, bên không có hợp đồng văn bản sẽ gặp bất lợi rất lớn

Thực tế, nhiều cá nhân sáng tạo (tác giả sách, giảng viên online…) thường hợp tác bằng “niềm tin” dẫn đến khi phát sinh lợi nhuận lớn thì tranh chấp xảy ra. Vì vậy, dù là chuyển nhượng cho một hay nhiều người thì luôn phải lập hợp đồng bằng văn bản, nên có chữ ký đầy đủ, thậm chí công chứng nếu giá trị lớn.

Điều kiện 2: Nội dung hợp đồng phải rõ ràng và có cấu trúc

Đây là yếu tố quyết định việc bạn có kiểm soát được tác phẩm hay không sau khi chuyển nhượng. Một hợp đồng “đúng luật” chưa đủ – mà phải là hợp đồng “chặt chẽ”.

Các nội dung bắt buộc cần có trong hợp đồng chuyển nhượng:

• Phạm vi quyền chuyển nhượng: (Chuyển quyền gì? Sao chép, phân phối, chuyển thể hay toàn bộ?)

• Thời hạn chuyển nhượng: (Bao lâu? 1 năm, 5 năm hay vô thời hạn?)

• Lãnh thổ khai thác: (Chỉ tại Việt Nam hay toàn cầu?)

• Hình thức khai thác: (Online, in ấn, phát sóng, nền tảng số…)

• Giá chuyển nhượng và phương thức thanh toán

Đặc biệt quan trọng khi chuyển cho nhiều người, bạn bắt buộc phải làm rõ:

• Ai được quyền gì?

• Quyền đó có trùng với người khác không?

• Có phải độc quyền hay không?

Ví dụ:

Lỗi sai phổ biến:

• Bên A: “được quyền phát hành online”

• Bên B: “được quyền khai thác trên nền tảng số”

Hai quyền này gần như trùng nhau, chắc chắn tranh chấp.

Cách làm đúng:

• Bên A: phát hành trên website riêng

• Bên B: phát hành trên app mobile

Điều kiện 3: Không vi phạm quyền nhân thân của tác giả

Dù bạn chuyển nhượng cho bao nhiêu người, thì có một nguyên tắc bất biến: Quyền nhân thân vẫn thuộc về tác giả.

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, quyền đặt tên tác phẩm, quyền đứng tên, quyền bảo vệ sự toàn vẹn không được chuyển nhượng (trừ quyền công bố trong một số trường hợp). Điều này dẫn đến bên nhận chuyển nhượng phải ghi tên tác giả đầy đủ, không được phép sửa nội dung trái phép, cắt xén làm sai lệch ý nghĩa, xuyên tạc tác phẩm.

Rủi ro thực tế:

• Sách bị biên tập lại làm sai nội dung

• Video bị chỉnh sửa gây hiểu nhầm

• Khóa học bị “cắt ghép” để bán lại

Những hành vi này có thể bị coi là xâm phạm quyền nhân thân, dù đã chuyển nhượng quyền tài sản.

Điều kiện 4: Không để xảy ra xung đột quyền giữa các bên

Đây là lỗi nghiêm trọng nhất khi chuyển nhượng cho nhiều người. Nếu không kiểm soát tốt, bạn sẽ rơi vào tình trạng nhiều bên cùng có quyền giống nhau, không ai biết “ai là người ưu tiên” và dễ xảy ra tranh chấp pháp lý

Các dạng xung đột phổ biến:

• Xung đột về nền tảng (2 bên cùng bán online)

• Xung đột về lãnh thổ (cùng khai thác tại Việt Nam)

• Xung đột về thời gian (quyền chồng lấn)

Như vậy, khi chuyển nhượng quyền tác giả cho nhiều người, cần phân quyền theo: Kênh khai thác (web, app, offline); khu vực địa lý; thời gian. Và áp dụng một nguyên tắc: Một quyền – một phạm vi – một chủ thể rõ ràng.

Trên đây là bài viết “Có thể chuyển nhượng quyền tác giả cho nhiều người không?”. Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu đúng bản chất của chuyển nhượng quyền tác giả, cũng như cách áp dụng linh hoạt trong thực tế.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp