Trong thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật thường là người trực tiếp điều hành, quản lý và tham gia vào quá trình hình thành nhiều sản phẩm trí tuệ như logo, tài liệu nội bộ, ấn phẩm quảng cáo, phần mềm hoặc nội dung đào tạo. Khi tiến hành đăng ký quyền tác giả cho các tác phẩm này, không ít doanh nghiệp đặt ra câu hỏi liệu có thể đăng ký bản quyền đứng tên người đại diện theo pháp luật hay không, hay bắt buộc phải đứng tên doanh nghiệp. Việc xác định đúng chủ thể đứng tên đăng ký không chỉ ảnh hưởng đến giá trị pháp lý của Giấy chứng nhận mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý và khai thác tài sản trí tuệ của doanh nghiệp.
Đăng ký bản quyền là gì?
Theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung năm 2022), quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký hay không đăng ký. Như vậy, đăng ký bản quyền không phải là điều kiện làm phát sinh quyền tác giả.
Tuy nhiên, theo Điều 49 và Điều 53 Luật Sở hữu trí tuệ, đăng ký quyền tác giả là thủ tục hành chính do Cục Bản quyền tác giả thực hiện nhằm ghi nhận thông tin về tác phẩm, tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả. Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả là chứng cứ pháp lý ban đầu để xác định tư cách chủ thể quyền và thời điểm xác lập quyền, đặc biệt quan trọng trong trường hợp xảy ra tranh chấp, khiếu nại hoặc xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Do đó, mặc dù không bắt buộc, việc đăng ký bản quyền vẫn được xem là biện pháp pháp lý cần thiết nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, nhất là trong môi trường kinh doanh.
Có thể đăng ký bản quyền đứng tên người đại diện theo pháp luật không?
Theo Luật Sở hữu trí tuệ, người đứng tên trên Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả phải là tác giả và/hoặc chủ sở hữu quyền tác giả thực tế của tác phẩm. Pháp luật không thừa nhận việc đứng tên dựa thuần túy trên tư cách chức danh hay vị trí quản lý, bao gồm cả tư cách người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp.
Căn cứ Điều 13 Luật Sở hữu trí tuệ, tác giả là cá nhân trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm bằng lao động trí tuệ của mình. Do đó, nếu người đại diện theo pháp luật trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm và không có thỏa thuận giao quyền cho doanh nghiệp, thì người này được ghi nhận là tác giả và có thể đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả. Trong trường hợp này, việc đăng ký bản quyền đứng tên người đại diện theo pháp luật là phù hợp với quy định pháp luật, nhưng là với tư cách cá nhân, không phải với tư cách đại diện doanh nghiệp.
Ngược lại, theo Điều 39 Luật Sở hữu trí tuệ, đối với tác phẩm được sáng tạo theo nhiệm vụ do tổ chức giao hoặc theo hợp đồng lao động, thì tổ chức là chủ sở hữu quyền tài sản đối với tác phẩm, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Trong trường hợp này, dù người đại diện theo pháp luật trực tiếp tham gia sáng tạo, Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả vẫn phải ghi nhận doanh nghiệp là chủ sở hữu quyền tác giả, còn cá nhân chỉ được ghi nhận là tác giả. Việc đăng ký bản quyền đứng tên người đại diện theo pháp luật thay cho doanh nghiệp là không phù hợp với bản chất pháp lý của quyền.
Ngoài ra, theo Điều 45 và Điều 46 Luật Sở hữu trí tuệ, tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả có quyền chuyển nhượng quyền tài sản đối với tác phẩm cho tổ chức, cá nhân khác thông qua hợp đồng. Trường hợp người đại diện theo pháp luật ban đầu là chủ sở hữu quyền tác giả nhưng đã chuyển nhượng quyền tài sản cho doanh nghiệp, thì sau khi việc chuyển nhượng có hiệu lực, doanh nghiệp mới là chủ sở hữu quyền tác giả và là chủ thể đứng tên trên Giấy chứng nhận. Khi đó, việc tiếp tục đứng tên cá nhân người đại diện theo pháp luật sẽ không phản ánh đúng tình trạng pháp lý của quyền.
Tóm lại, người đại diện theo pháp luật chỉ có thể đứng tên đăng ký bản quyền khi người đó thực sự là tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả, chứ không thể đứng tên chỉ vì tư cách đại diện cho doanh nghiệp.
Vai trò của đăng ký bản quyền đối với doanh nghiệp
Đối với doanh nghiệp, đăng ký quyền tác giả là công cụ pháp lý quan trọng để xác lập và quản lý tài sản trí tuệ. Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả giúp doanh nghiệp chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với các tác phẩm do mình đầu tư, giao nhiệm vụ sáng tạo hoặc nhận chuyển nhượng, từ đó tạo cơ sở vững chắc cho việc khai thác thương mại, cấp phép sử dụng, chuyển nhượng hoặc góp vốn bằng quyền tác giả.
Bên cạnh đó, trong trường hợp xảy ra tranh chấp, Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả là căn cứ để doanh nghiệp giảm nghĩa vụ chứng minh, thuận lợi hơn trong việc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm theo các biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự. Việc đăng ký đúng chủ thể, không đứng tên sai tư cách, còn giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro tranh chấp nội bộ, đặc biệt là tranh chấp giữa cá nhân sáng tạo và doanh nghiệp về quyền sở hữu tác phẩm.
Như vậy, việc xác định chính xác ai là chủ thể đứng tên đăng ký bản quyền không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là yếu tố then chốt trong chiến lược bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ của doanh nghiệp.
Trên đây là bài viết “Có thể đăng ký bản quyền đứng tên người đại diện theo pháp luật không?” mà VCD gửi đến bạn. Chúng tôi hi vọng bài viết này có ích với các bạn.
Trân trọng,
Câu hỏi thường gặp
Giấy chứng nhận bản quyền có thể ghi tên người đại diện theo pháp luật thay cho tên doanh nghiệp không?
Không, trừ trường hợp người đại diện theo pháp luật chính là chủ sở hữu quyền tác giả; nếu quyền thuộc doanh nghiệp thì doanh nghiệp phải được ghi tên.
Trong trường hợp người đại diện theo pháp luật là tác giả, doanh nghiệp có cần thể hiện vai trò gì trên Giấy chứng nhận không?
Chỉ khi có thỏa thuận chuyển giao quyền thì doanh nghiệp mới được ghi nhận là chủ sở hữu; nếu không, doanh nghiệp không mặc nhiên có quyền đối với tác phẩm.