Hành vi nào bị coi là xâm phạm quyền nhân thân của tác giả?

Quyền nhân thân của tác giả là nhóm quyền đặc biệt quan trọng, gắn liền với danh dự, uy tín và dấu ấn sáng tạo của người tạo ra tác phẩm. Tuy nhiên, trong quá trình khai thác và sử dụng tác phẩm, không ít cá nhân, tổ chức đã vô tình hoặc cố ý thực hiện những hành vi xâm phạm các quyền này mà không nhận thức được rủi ro pháp lý. Vậy hành vi nào bị coi là xâm phạm quyền nhân thân của tác giả theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành?

Quyền nhân thân của tác giả bao gồm những quyền nào?

Theo Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, quyền nhân thân của tác giả bao gồm 04 quyền cơ bản:

“1. Đặt tên cho tác phẩm.

Tác giả có quyền chuyển quyền sử dụng quyền đặt tên tác phẩm cho tổ chức, cá nhân nhận chuyển giao quyền tài sản quy định tại khoản 1 Điều 20 của Luật này;

2. Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng;

3. Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm;

4. Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho người khác xuyên tạc; không cho người khác sửa đổi, cắt xén tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.”

Những quyền nêu trên là các quyền gắn bó mật thiết với cá nhân tác giả và về nguyên tắc không thể chuyển nhượng cho người khác. Tuy nhiên, riêng quyền công bố tác phẩm có thể được tác giả thỏa thuận chuyển giao cho tổ chức, cá nhân khác theo quy định của pháp luật.

Hành vi nào bị coi là xâm phạm quyền nhân thân của tác giả?

Quyền nhân thân là nhóm quyền gắn liền trực tiếp với danh dự, uy tín và dấu ấn sáng tạo của tác giả. Vì vậy, bất kỳ hành vi nào tác động trái phép đến tên gọi tác phẩm, tên tuổi tác giả, quyền công bố hoặc sự toàn vẹn nội dung tác phẩm đều có thể bị xem là xâm phạm quyền nhân thân theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Dưới đây là những nhóm hành vi vi phạm điển hình thường gặp trong thực tế:

Hành vi xâm phạm quyền đặt tên tác phẩm

Trước hết, tác giả là người có quyền tuyệt đối trong việc đặt tên cho tác phẩm của mình. Tên tác phẩm không chỉ mang ý nghĩa nhận diện mà còn thể hiện ý tưởng, thông điệp mà tác giả muốn truyền tải.

Do đó, mọi hành vi tự ý thay đổi tên tác phẩm, sử dụng tên khác khi khai thác tác phẩm mà không được sự đồng ý của tác giả đều bị coi là vi phạm.

Ví dụ:

• Tự ý đổi tên sách, bài viết, bài hát, tranh ảnh khi đăng tải lại
  
  
• Sử dụng tác phẩm nhưng ghi tên khác nhằm phục vụ mục đích thương mại
  
  
• Cố ý đặt lại tên gây hiểu nhầm về nội dung, ý nghĩa ban đầu của tác phẩm

Dù thường bị xem nhẹ, nhưng đây là hành vi xâm phạm trực tiếp quyền nhân thân đầu tiên của tác giả.

Hành vi không ghi tên hoặc ghi sai tên tác giả

Đây là dạng vi phạm quyền nhân thân xảy ra phổ biến nhất hiện nay, đặc biệt trên môi trường internet.

Ví dụ:

• Đăng lại bài viết, hình ảnh, video nhưng không ghi tên tác giả
  
  
• Cố tình xóa watermark, chữ ký, logo tác giả trên tác phẩm
  
  
• Ghi tên người khác là tác giả của tác phẩm
  
  
• Sử dụng tác phẩm trong quảng cáo, truyền thông nhưng không nêu tên tác giả
  
  

Theo quy định pháp luật, việc ghi tên tác giả là nghĩa vụ bắt buộc khi sử dụng tác phẩm, dù có xin phép hay đã trả tiền sử dụng tác phẩm.

Hành vi công bố tác phẩm khi chưa được sự cho phép của tác giả

Tác giả có quyền quyết định thời điểm, hình thức công bố tác phẩm. Nếu chưa được tác giả cho phép mà đã tự ý đăng tải, phát hành, chia sẻ tác phẩm ra công chúng thì đây là hành vi xâm phạm quyền nhân thân nghiêm trọng.

Ví dụ:

• Đăng bản thảo sách, tài liệu nghiên cứu khi tác giả chưa cho phép
  
  
• Phát tán bản demo bài hát, bản thiết kế khi chưa được công bố chính thức
  
  
• Nhân viên tự ý đưa sản phẩm sáng tạo nội bộ ra ngoài
  
  

Quyền này nhằm bảo vệ quyền kiểm soát của tác giả đối với “đứa con tinh thần” của mình.

Hành vi sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm

Trong các hành vi xâm phạm quyền nhân thân, việc làm sai lệch nội dung tác phẩm được đánh giá là nghiêm trọng nhất. Pháp luật cho phép tác giả bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho phép bất kỳ ai tự ý chỉnh sửa gây ảnh hưởng đến danh dự và uy tín của mình.

Ví dụ:

• Cắt ghép nội dung bài viết làm sai lệch quan điểm của tác giả
  
  
• Chỉnh sửa hình ảnh, thiết kế khiến thông điệp bị hiểu sai
  
  
• Biên tập lại tác phẩm theo hướng phản cảm, lệch lạc so với bản gốc
  
  
• Đặt tác phẩm vào bối cảnh tiêu cực, trái với tinh thần ban đầu
  
  

Đây là hành vi rất dễ xảy ra trong hoạt động truyền thông, marketing, báo chí nếu không cẩn trọng.

Xóa thông tin quản lý quyền, che giấu nguồn gốc tác phẩm

Ngoài các hành vi nêu trên, việc xóa watermark, metadata, thông tin tác giả trên file thiết kế, hình ảnh, video… cũng bị coi là xâm phạm quyền nhân thân.

Hành vi này thường nhằm mục đích che giấu nguồn gốc tác phẩm để sử dụng trái phép mà không bị phát hiện.

Hậu quả pháp lý khi xâm phạm quyền nhân thân của tác giả

Khi xâm phạm quyền nhân thân, cá nhân hoặc tổ chức vi phạm có thể phải đối mặt với nhiều hậu quả pháp lý nghiêm trọng, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, bao gồm:

• Xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP
  
  
• Buộc xin lỗi, cải chính công khai
  
  
• Buộc bồi thường thiệt hại về tinh thần cho tác giả
  
  
• Gỡ bỏ, thu hồi, tiêu hủy ấn phẩm vi phạm
  
  
• Bị khởi kiện dân sự tại Tòa án
  
  

Trong nhiều trường hợp, thiệt hại về danh dự, uy tín còn lớn hơn rất nhiều so với thiệt hại vật chất.

Trên đây là bài viết “Hành vi nào bị coi là xâm phạm quyền nhân thân của tác giả?”. Hy vọng bạn hiểu rõ được bảo vệ quyền nhân thân cũng chính là bảo vệ nền tảng đạo đức và pháp lý trong hoạt động sáng tạo, sử dụng tác phẩm hiện nay.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp