Trong quá trình khai thác quyền tác giả, hợp đồng sử dụng tác phẩm là căn cứ pháp lý quan trọng để bên sử dụng được phép khai thác hợp pháp giá trị của tác phẩm. Tuy nhiên, khi một bên vi phạm nghĩa vụ, sử dụng sai phạm vi thỏa thuận hoặc xâm phạm quyền của tác giả, việc hủy bỏ hợp đồng có thể trở thành giải pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Vậy hủy bỏ hợp đồng sử dụng tác phẩm trong trường hợp nào và cần lưu ý điều gì để thực hiện đúng quy định pháp luật?
Hủy bỏ hợp đồng sử dụng tác phẩm là gì?
Hủy bỏ hợp đồng sử dụng tác phẩm là việc chấm dứt hiệu lực của hợp đồng đã được giao kết hợp pháp giữa tác giả (hoặc chủ sở hữu quyền tác giả) và bên sử dụng tác phẩm, khi bên sử dụng có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ làm cho mục đích giao kết hợp đồng không đạt được.
Về bản chất, đây là một chế tài do vi phạm hợp đồng được áp dụng theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 hoặc theo thỏa thuận của các bên, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.
Theo Điều 423 Bộ luật Dân sự 2015: “Một bên có quyền hủy bỏ hợp đồng và không phải bồi thường thiệt hại khi bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trong hợp đồng.”
Khi hợp đồng sử dụng tác phẩm bị hủy bỏ, hợp đồng không có hiệu lực từ thời điểm giao kết, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận và bên có lỗi phải bồi thường thiệt hại (nếu có). Đồng thời, bên sử dụng phải ngừng ngay việc khai thác tác phẩm, tránh tiếp tục hành vi xâm phạm quyền tác giả. Đối với lĩnh vực quyền tác giả, hợp đồng sử dụng tác phẩm là thỏa thuận cho phép bên sử dụng được khai thác một hoặc nhiều quyền tài sản đối với tác phẩm (sao chép, phân phối, truyền đạt, biểu diễn, chuyển thể…) trong phạm vi, thời hạn và mục đích nhất định.
Vì vậy, khi xảy ra vi phạm làm sai lệch bản chất thỏa thuận, tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả có thể hủy bỏ hợp đồng để ngăn chặn việc tiếp tục khai thác trái phép.
Hủy bỏ hợp đồng sử dụng tác phẩm trong trường hợp nào?
Việc hủy bỏ hợp đồng sử dụng tác phẩm không được thực hiện tùy tiện mà phải dựa trên căn cứ pháp lý rõ ràng và mức độ vi phạm nghiêm trọng. Dưới đây là các trường hợp phổ biến trên thực tế:
Trường hợp 1: Bên sử dụng tác phẩm vi phạm nghĩa vụ thanh toán nhuận bút, thù lao
Thanh toán nhuận bút, thù lao, tiền bản quyền là nghĩa vụ cốt lõi của bên sử dụng. Nếu bên sử dụng có những hành vi sau thì hành vi này được xem là vi phạm nghiêm trọng, làm mất đi mục đích giao kết hợp đồng của tác giả.
- Không thanh toán theo thỏa thuận
- Chậm thanh toán nhiều lần
- Cố tình né tránh nghĩa vụ
Trường hợp 2: Sử dụng tác phẩm sai phạm vi, mục đích đã thỏa thuận
Hợp đồng sử dụng tác phẩm thường quy định rất rõ:
- Phạm vi sử dụng (in ấn, phát hành, truyền thông…)
- Thời hạn sử dụng
- Lãnh thổ sử dụng
- Mục đích sử dụng
Nếu bên sử dụng có những hành vi sau thì đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền tài sản của tác giả.
- Tự ý mở rộng phạm vi khai thác
- Sử dụng vào mục đích thương mại khi không được phép
- Chuyển giao quyền sử dụng cho bên thứ ba trái thỏa thuận
Theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ, hành vi sử dụng tác phẩm không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả là hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Trường hợp 3: Xâm phạm quyền nhân thân của tác giả
Quyền nhân thân của tác giả được bảo hộ vô thời hạn theo Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ, bao gồm:
- Quyền đặt tên tác phẩm
- Quyền đứng tên thật hoặc bút danh
- Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm
Nếu bên sử dụng có những hành vi sau thì tác giả hoàn toàn có quyền hủy bỏ hợp đồng để bảo vệ quyền nhân thân của mình.
- Tự ý sửa chữa, cắt xén nội dung
- Không ghi tên tác giả
- Làm sai lệch nội dung tác phẩm gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín tác giả
Trường hợp 4: Không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo hợp đồng
Một số nghĩa vụ khác tuy không liên quan trực tiếp đến tiền bạc nhưng lại ảnh hưởng lớn đến giá trị khai thác tác phẩm, chẳng hạn:
Ví dụ:
- Không phát hành tác phẩm theo kế hoạch
- Không thực hiện nghĩa vụ quảng bá như cam kết
- Không bảo mật nội dung tác phẩm
Những vi phạm này có thể làm mất đi giá trị thương mại và ý nghĩa của việc cho phép sử dụng tác phẩm, đủ căn cứ để hủy bỏ hợp đồng.
Trường hợp 5: Trường hợp bất khả kháng làm cho hợp đồng không thể tiếp tục thực hiện
Theo Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015, sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục.
Nếu sự kiện này làm cho việc khai thác tác phẩm không thể tiếp tục (ví dụ: lệnh cấm xuất bản, thiên tai làm gián đoạn hoạt động…), các bên có thể thỏa thuận hủy bỏ hợp đồng.
Lưu ý quan trọng trước khi quyết định hủy bỏ hợp đồng sử dụng tác phẩm
Việc hủy bỏ hợp đồng kéo theo nhiều hậu quả pháp lý nên tác giả hoặc chủ sở hữu cần cân nhắc kỹ những điều sau:
- Phải có căn cứ vi phạm rõ ràng: Không thể hủy bỏ chỉ vì “không hài lòng”. Cần chứng minh có vi phạm nghĩa vụ, vi phạm ở mức nghiêm trọng, có thiệt hại hoặc nguy cơ thiệt hại.
- Phải thông báo việc hủy bỏ hợp đồng: Theo quy định của Bộ luật Dân sự, bên hủy bỏ phải thông báo cho bên kia. Nếu không thông báo mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.
- Hậu quả pháp lý sau khi hủy bỏ: Theo Điều 427 Bộ luật Dân sự 2015: Hợp đồng không có hiệu lực từ thời điểm giao kết, các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, bên có lỗi phải bồi thường thiệt hại. Điều này có nghĩa là bên sử dụng phải ngừng ngay việc khai thác tác phẩm và có thể phải bồi thường nếu đã gây thiệt hại.
- Phân biệt với đơn phương chấm dứt hợp đồng: Nhiều người nhầm lẫn giữa hai khái niệm giữa hủy bỏ hợp đồng và đơn phương chấm dứt hợp đồng. Hủy bỏ hợp đồng là hợp đồng coi như chưa từng tồn tại, hoàn trả những gì đã nhận, áp dụng vi khi vi phạm nghiêm trọng. Còn đơn phương chấm dứt hợp đồng là hợp đồng chấm dứt từ thời điểm chấm dứt, không phải hoàn trả nếu đã thực hiện xong, có thể áp dụng khi có quyền theo thỏa thuận.
- Nên lập văn bản hủy bỏ hợp đồng rõ ràng: Văn bản cần nêu rõ căn cứ pháp lý, hành vi vi phạm, thời điểm hủy bỏ, yêu cầu hoàn trả, bồi thường (nếu có). Điều này giúp bảo vệ quyền lợi nếu xảy ra tranh chấp.
Trên đây là bài viết“Hủy bỏ hợp đồng sử dụng tác phẩm trong trường hợp nào?”. Việc hủy bỏ hợp đồng không thể thực hiện tùy ý mà phải dựa trên căn cứ vi phạm nghiêm trọng và đúng quy định pháp luật. Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả cần hiểu rõ quyền của mình để kịp thời bảo vệ tác phẩm, tránh bị khai thác trái phép và hạn chế tối đa rủi ro pháp lý trong quá trình hợp tác khai thác tác phẩm.
Trân trọng,
1. Việc chậm trả nhuận bút có phải là căn cứ để hủy bỏ hợp đồng không?
Có. Nếu bên sử dụng không thanh toán, chậm thanh toán nhiều lần hoặc cố tình né tránh nghĩa vụ thanh toán, thì đây được xem là vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng. Tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả có quyền hủy bỏ hợp đồng theo quy định pháp luật.
2. Sau khi hủy bỏ hợp đồng sử dụng tác phẩm, bên sử dụng có được tiếp tục khai thác tác phẩm không?
Không. Khi hợp đồng bị hủy bỏ, hợp đồng không còn hiệu lực từ thời điểm giao kết theo Điều 427 Bộ luật Dân sự 2015. Bên sử dụng phải ngừng ngay việc khai thác tác phẩm, hoàn trả những gì đã nhận và bồi thường thiệt hại (nếu có).