Trong hoạt động sáng tạo hiện nay, không ít tác phẩm được hình thành thông qua việc thuê người khác thực hiện, từ thiết kế logo, viết nội dung, cho đến lập trình phần mềm. Tuy nhiên, khi tác phẩm được hoàn thành, một câu hỏi thường được đặt ra là ai mới là người có quyền đứng tên tác giả: người trực tiếp sáng tạo hay người bỏ chi phí thuê thực hiện? Để hiểu rõ vấn đề này, hãy theo dõi bài viết “Người được thuê sáng tạo có bắt buộc phải đứng tên tác giả không?” của VCD dưới đây.
Tác giả là ai theo quy định pháp luật?
Theo khoản 1 Điều 13 Luật Sở hữu trí tuệ, tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm. Đây là căn cứ quan trọng nhất để xác định tư cách tác giả và cũng là nguyên tắc xuyên suốt trong pháp luật về quyền tác giả tại Việt Nam.
Hiểu một cách đơn giản, tác giả là người dùng công sức, kiến thức, kỹ năng và lao động trí tuệ của mình để tạo ra một tác phẩm cụ thể. Tác phẩm đó có thể là bài viết, cuốn sách, bức tranh, phần mềm máy tính, bản thiết kế, bài hát, ảnh chụp hoặc nhiều loại hình sáng tạo khác được pháp luật bảo hộ. Việc ai là người trả tiền, ai giao việc hay ai đầu tư kinh phí không phải là yếu tố quyết định tư cách tác giả.
Ngược lại, người chỉ đưa ra ý tưởng chung hoặc định hướng sáng tạo chưa chắc đã được công nhận là tác giả. Pháp luật bảo hộ kết quả của hoạt động sáng tạo chứ không bảo hộ ý tưởng đơn thuần. Do đó, việc xác định ai là tác giả luôn phải dựa trên yếu tố trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo và tạo nên hình thức thể hiện cụ thể của tác phẩm.
Người được thuê sáng tạo có bắt buộc phải đứng tên tác giả không?
Theo nguyên tắc được nêu ở trên, người được thuê là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm thì họ vẫn phải được xác định là tác giả theo quy định của pháp luật, bất kể việc sáng tạo đó được thực hiện theo hợp đồng thuê hay theo nhiệm vụ được giao.
Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ quy định tác giả có quyền đặt tên cho tác phẩm, đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm và được nêu tên khi tác phẩm được công bố hoặc sử dụng. Đây là quyền nhân thân của tác giả và được pháp luật bảo hộ. Khác với quyền tài sản có thể được chuyển nhượng hoặc chuyển giao cho người khác, quyền nhân thân gắn liền với tác giả về cơ bản không thể bị tước bỏ chỉ vì tác giả nhận tiền công để sáng tạo.
Trong thực tế, nhiều cá nhân hoặc doanh nghiệp cho rằng khi đã trả tiền thuê sáng tạo thì toàn bộ quyền liên quan đến tác phẩm sẽ thuộc về mình, bao gồm cả quyền đứng tên tác giả. Tuy nhiên, đây là cách hiểu chưa chính xác. Việc trả thù lao chỉ là căn cứ để xác định quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng, không làm thay đổi sự thật rằng người trực tiếp sáng tạo mới là tác giả của tác phẩm.
Khi thực hiện thủ tục đăng ký quyền tác giả, cơ quan có thẩm quyền thường yêu cầu xác định rõ thông tin của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả. Đây là hai chủ thể có thể trùng hoặc không trùng nhau. Nếu người được thuê là người trực tiếp sáng tạo thì họ vẫn phải được ghi nhận là tác giả trong hồ sơ đăng ký. Việc cố tình loại bỏ hoặc thay thế tên của người sáng tạo bằng tên của người khác có thể dẫn đến tranh chấp hoặc phát sinh trách nhiệm pháp lý nếu thông tin kê khai không trung thực.
Do đó, dù được thuê sáng tạo theo hợp đồng dịch vụ, hợp đồng lao động hay bất kỳ hình thức nào khác, người trực tiếp tạo ra tác phẩm vẫn phải được công nhận là tác giả theo quy định của pháp luật.
Người thuê có được đứng tên tác giả thay cho người sáng tạo không?
Theo quy định hiện hành, người thuê không được đứng tên tác giả thay cho người trực tiếp sáng tạo nếu bản thân họ không tham gia vào quá trình sáng tạo tác phẩm.
Nhiều tranh chấp trong lĩnh vực quyền tác giả xuất phát từ sự nhầm lẫn giữa khái niệm “tác giả” và “chủ sở hữu quyền tác giả”. Trên thực tế, đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm, trong khi chủ sở hữu quyền tác giả là cá nhân hoặc tổ chức nắm giữ các quyền tài sản đối với tác phẩm đó.
Ví dụ, trong trường hợp thuê ngoài một đơn vị thiết kế website, công ty thuê có thể nhận chuyển giao quyền sở hữu đối với sản phẩm sau khi hoàn thành. Tuy nhiên, các cá nhân trực tiếp thực hiện việc thiết kế và lập trình vẫn là những người được xác định là tác giả.
Việc ghi nhận sai tư cách tác giả không chỉ tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp mà còn có thể ảnh hưởng đến hiệu lực pháp lý của hồ sơ đăng ký quyền tác giả. Nếu người sáng tạo chứng minh được mình là người trực tiếp tạo ra tác phẩm, họ có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Chính vì vậy, người thuê không nên đồng nhất quyền sở hữu với quyền được công nhận là tác giả. Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau và được điều chỉnh bằng các quy định riêng biệt.
Cần lưu ý gì khi thuê người sáng tạo tác phẩm?
Khi thuê người khác sáng tạo tác phẩm, điều quan trọng nhất là các bên cần xác định rõ quyền và nghĩa vụ của mình ngay từ đầu thông qua hợp đồng bằng văn bản. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp hạn chế tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của các bên trong quá trình khai thác tác phẩm.
Trước hết, hợp đồng nên quy định rõ ai là người trực tiếp sáng tạo tác phẩm và ai sẽ là chủ sở hữu quyền tác giả sau khi tác phẩm được hoàn thành. Việc xác định rõ hai tư cách này giúp tránh nhầm lẫn giữa quyền nhân thân của tác giả và quyền tài sản của chủ sở hữu.
Bên cạnh đó, hợp đồng cũng cần quy định cụ thể phạm vi chuyển giao quyền tài sản, quyền sử dụng tác phẩm, thời hạn sử dụng, phạm vi khai thác và các quyền khác liên quan đến tác phẩm. Nếu các bên có thỏa thuận về việc công bố tác phẩm, ghi tên tác giả hoặc sử dụng bút danh thì cũng nên thể hiện rõ trong hợp đồng để tránh phát sinh tranh chấp về sau.
Tóm lại, khi thuê người sáng tạo tác phẩm, các bên cần phân biệt rõ giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả, đồng thời xây dựng hợp đồng chặt chẽ để xác định chính xác quyền và nghĩa vụ của mỗi bên. Đây là giải pháp hiệu quả nhất để hạn chế rủi ro pháp lý và bảo vệ quyền lợi của tất cả các chủ thể liên quan.
Trên đây là bài viết “Người được thuê sáng tạo có bắt buộc phải đứng tên tác giả không?” mà VCD gửi đến bạn. Chúng tôi hi vọng bài viết này có ích với các bạn.
Trân trọng,
Câu hỏi thường gặp
Người được thuê sáng tạo có mất quyền tác giả đối với tác phẩm không?
Không. Việc nhận tiền để thực hiện công việc sáng tạo không làm mất đi tư cách tác giả. Nếu là người trực tiếp tạo ra tác phẩm bằng lao động trí tuệ của mình thì họ vẫn được pháp luật công nhận là tác giả.
Tại sao cần phân biệt tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả?
Bởi đây là hai chủ thể có thể khác nhau. Tác giả là người trực tiếp sáng tạo tác phẩm, còn chủ sở hữu quyền tác giả là người nắm giữ quyền tài sản đối với tác phẩm. Việc phân biệt rõ hai tư cách này giúp tránh nhầm lẫn và hạn chế tranh chấp khi khai thác, sử dụng tác phẩm.