Nguyên nhân phát sinh tranh chấp giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả

Trong quá trình khai thác và sử dụng tác phẩm, tranh chấp giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả thường phát sinh do sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng các quy định của pháp luật về quyền tác giả. Đặc biệt, đối với các tác phẩm được sáng tạo trong quan hệ lao động, theo nhiệm vụ hoặc theo hợp đồng thuê sáng tác, việc không xác định rõ chủ thể quyền ngay từ đầu là nguyên nhân phổ biến dẫn đến mâu thuẫn, khiếu kiện giữa các bên.

Phân biệt tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả

Theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm bằng lao động trí tuệ của mình. Tác giả luôn là cá nhân và là chủ thể gắn liền với quá trình hình thành tác phẩm. Dù quyền tài sản đối với tác phẩm có thể được chuyển giao, tư cách tác giả vẫn không thay đổi và không thể bị thay thế bởi tổ chức hay cá nhân khác.

Luật Sở hữu trí tuệ quy định quyền của tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Phần lớn các quyền nhân thân được quy định tại Điều 19 mang tính gắn bó mật thiết với danh dự, uy tín của tác giả nên không được chuyển giao cho chủ thể khác, trừ quyền công bố tác phẩm theo quy định của pháp luật.

Khác với tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả là tổ chức hoặc cá nhân nắm giữ quyền tài sản đối với tác phẩm. Theo Điều 36 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu quyền tác giả có thể là chính tác giả, tổ chức hoặc cá nhân giao nhiệm vụ sáng tạo, bên thuê sáng tác hoặc bên nhận chuyển nhượng quyền tác giả thông qua hợp đồng, thừa kế hoặc các căn cứ hợp pháp khác. Chủ sở hữu quyền tác giả có quyền khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm thông qua các quyền tài sản được quy định tại Điều 20 của Luật này.

Nguyên nhân phát sinh tranh chấp giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả

Tranh chấp giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả thường không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà hình thành từ nhiều yếu tố khác nhau trong quá trình sáng tạo, khai thác và đăng ký quyền tác giả. Trong đó,có một số nguyên nhân điển hình sau đây:

Thứ nhất, tranh chấp phát sinh từ việc không có hoặc không quy định rõ về quyền tác giả trong quan hệ lao động hoặc hợp đồng thuê sáng tác.

Theo quy định tại Điều 39 Luật Sở hữu trí tuệ, đối với tác phẩm được sáng tạo theo nhiệm vụ hoặc theo hợp đồng, chủ sở hữu quyền tác giả là tổ chức, cá nhân giao nhiệm vụ hoặc giao kết hợp đồng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng, nhiều hợp đồng lao động hoặc hợp đồng thuê sáng tác không quy định hoặc quy định chưa cụ thể về quyền tác giả đối với tác phẩm được tạo ra. Sự thiếu rõ ràng này dẫn đến cách hiểu và cách áp dụng khác nhau giữa các bên khi tác phẩm phát sinh giá trị khai thác, từ đó làm phát sinh tranh chấp.

Thứ hai, tranh chấp phát sinh do sự nhầm lẫn giữa quyền nhân thân của tác giả và quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả.

Mặc dù quyền tài sản đối với tác phẩm có thể được chuyển giao cho chủ sở hữu quyền tác giả, nhưng theo quy định tại Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ, tác giả vẫn được bảo lưu các quyền nhân thân, bao gồm quyền đứng tên trên tác phẩm và quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Trong nhiều trường hợp, chủ sở hữu quyền tác giả hiểu chưa đúng phạm vi quyền của mình, cho rằng việc nắm giữ quyền tài sản đồng nghĩa với quyền quyết định toàn bộ các vấn đề liên quan đến tác phẩm, dẫn đến các hành vi xâm phạm quyền nhân thân của tác giả và phát sinh tranh chấp.

Thứ ba, việc đăng ký quyền tác giả không đúng chủ thể cũng là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tranh chấp.

Theo quy định tại Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ, việc đăng ký quyền tác giả không phải là điều kiện làm phát sinh quyền, nhưng Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả có giá trị chứng cứ quan trọng trong trường hợp xảy ra tranh chấp. Trên thực tế, không ít trường hợp hồ sơ đăng ký kê khai thông tin tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả không phù hợp với thực tế sáng tạo hoặc không đúng với thỏa thuận giữa các bên, dẫn đến khiếu nại, yêu cầu sửa đổi hoặc hủy bỏ Giấy chứng nhận đã được cấp.

Thứ tư, tranh chấp phát sinh do việc chuyển giao quyền tác giả không đúng hoặc không đầy đủ theo quy định của pháp luật.

Theo các Điều 45 và 46 Luật Sở hữu trí tuệ, việc chuyển nhượng quyền tác giả hoặc chuyển quyền sử dụng quyền tác giả phải được lập thành hợp đồng bằng văn bản và xác định rõ phạm vi, thời hạn, hình thức khai thác quyền. Trường hợp hợp đồng chuyển giao không quy định rõ nội dung quyền được chuyển giao hoặc các bên không hiểu đúng bản chất của việc chuyển giao quyền, tranh chấp có thể phát sinh trong quá trình khai thác, sử dụng tác phẩm.

Những lưu ý khi đăng ký quyền tác giả để tránh phát sinh tranh chấp giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả

Thứ nhất, xác định rõ tư cách pháp lý của từng chủ thể trước khi nộp hồ sơ đăng ký: ai là tác giả, ai là chủ sở hữu quyền tác giả, căn cứ xác lập quyền là gì (tự sáng tạo, hợp đồng lao động, hợp đồng thuê sáng tác, chuyển giao quyền…).

Thứ hai, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh quyền sở hữu, đặc biệt là các văn bản như hợp đồng sáng tạo, quyết định giao nhiệm vụ, văn bản chuyển nhượng quyền tác giả hoặc cam kết giữa các bên.

Thứ ba, kê khai chính xác và trung thực thông tin trong tờ khai đăng ký quyền tác giả, bảo đảm thống nhất với nội dung các tài liệu đính kèm và thực tế sáng tạo tác phẩm.

Thứ tư, nhận thức rõ giới hạn quyền của chủ sở hữu quyền tác giả, tránh việc thỏa thuận hoặc thực hiện các hành vi xâm phạm quyền nhân thân của tác giả, kể cả trong trường hợp chủ sở hữu là tổ chức, doanh nghiệp.

Trên đây là bài viết “Nguyên nhân phát sinh tranh chấp giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả” mà VCD gửi đến bạn. Chúng tôi hi vọng bài viết này có ích với các bạn.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp