Quyền tác giả đối với kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

Trong bối cảnh khoa học – công nghệ trở thành động lực cốt lõi của phát triển kinh tế tri thức, các kết quả nghiên cứu không chỉ mang giá trị học thuật mà còn mang ý nghĩa pháp lý và thương mại sâu sắc. Việc xác định đúng quyền tác giả đối với kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ sẽ giúp cá nhân, tổ chức bảo vệ thành quả trí tuệ, tránh tranh chấp và khai thác hiệu quả giá trị sáng tạo theo quy định của pháp luật.

Kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ là gì?

Theo khoản 7 và khoản 8, Điều 3 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025:

Nghiên cứu ứng dụng là hoạt động nghiên cứu khoa học sử dụng tri thức khoa học để tạo ra giải pháp phục vụ nhu cầu thực tiễn trong sản xuất, kinh doanh, đời sống kinh tế – xã hội.

“Phát triển công nghệ là quá trình vận dụng kết quả nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm để thiết kế, thử nghiệm, hoàn thiện và chuẩn hóa quy trình kỹ thuật nhằm tạo ra công nghệ mới hoặc cải tiến công nghệ, phù hợp với điều kiện ứng dụng thực tiễn.”

Do đó, kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ được hiểu là tập hợp các sản phẩm, tri thức, giải pháp, quy trình, thiết bị, phương pháp, mô hình hoặc công nghệ mới được tạo ra sau quá trình nghiên cứu và phát triển, có khả năng ứng dụng vào thực tế và đóng góp trực tiếp vào tiến trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa, nâng cao hiệu quả sản xuất – dịch vụ, cải thiện chất lượng cuộc sống và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong xã hội.

Kết quả này có thể tồn tại dưới nhiều hình thái khác nhau như:

• Tri thức khoa học (Các phát hiện, lý thuyết, báo cáo nghiên cứu…)
  
  
• Giải pháp kỹ thuật hoặc công nghệ mới (như quy trình sản xuất, thiết bị, phần mềm…)
  
  
• Ứng dụng thực tiễn (như sản phẩm công nghệ, mô hình sản xuất thử nghiệm…)
  
  
• Tài sản trí tuệ (như sáng chế, thiết kế, bản quyền nội dung tài liệu khoa học…).

Kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ có được bảo hộ quyền tác giả?

Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả bao gồm:

“Tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ bao gồm:
 a) Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác; …”

Như vậy, kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ nếu được thể hiện dưới hình thức báo cáo, bài viết khoa học, luận án, luận văn, tài liệu nghiên cứu, bản thuyết minh đề tài, bài báo khoa học… thì được coi là tác phẩm khoa học và được bảo hộ quyền tác giả.

Lưu ý: Quyền tác giả bảo hộ hình thức thể hiện của kết quả nghiên cứu, chứ không bảo hộ bản thân ý tưởng, quy trình, phương pháp hay giải pháp kỹ thuật.

Ví dụ:

• Bài báo khoa học đăng trên tạp chí sẽ được bảo hộ quyền tác giả.
  
  
• Quy trình kỹ thuật mới trong bài báo đó sẽ không thuộc quyền tác giả mà có thể thuộc sáng chế (quyền sở hữu công nghiệp).

Quy định về quyền tác giả đối với kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

Trong hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, việc xác định ai là tác giả và quyền của tác giả đối với kết quả nghiên cứu là vấn đề có ý nghĩa pháp lý đặc biệt quan trọng. Đây là cơ sở để bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà khoa học, đồng thời làm rõ ranh giới giữa quyền tác giả và quyền sở hữu kết quả nghiên cứu của cơ quan, tổ chức chủ trì.

Theo Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025, người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ chính là tác giả của kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đó. Tác giả được hưởng các quyền theo quy định của luật này và các quy định pháp luật có liên quan, đặc biệt là Luật Sở hữu trí tuệ.

Người trực tiếp tiến hành hoạt động nghiên cứu, sáng tạo ra nội dung khoa học, giải pháp, báo cáo, tài liệu nghiên cứu vẫn được xác định là tác giả; dù nhiệm vụ nghiên cứu được thực hiện theo:

• Đề tài cấp Nhà nước, cấp bộ, cấp cơ sở
  
  
• Nhiệm vụ do trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp giao
  
  
• Nhiệm vụ sử dụng ngân sách nhà nước hay kinh phí tư nhân
  
  

Điều này có nghĩa là tên của nhà khoa học phải được ghi nhận trên kết quả nghiên cứu, không phụ thuộc vào việc ai là chủ sở hữu kinh phí hay đơn vị chủ trì.

Quyền nhân thân của tác giả đối với kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ:

Theo Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, tác giả có các quyền nhân thân đối với tác phẩm như sau:

• Đặt tên cho tác phẩm nghiên cứu
  
  
• Đứng tên tác giả trên công trình nghiên cứu
  
  
• Được nêu tên khi công bố, sử dụng kết quả nghiên cứu
  
  
• Bảo vệ sự toàn vẹn nội dung nghiên cứu, không cho người khác sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc
  
  

Đây là những quyền không thể chuyển giao cho bất kỳ tổ chức nào, kể cả cơ quan chủ trì đề tài.

Quyền tài sản có thể thuộc về tổ chức chủ trì đối với kết quả nghiên cứu khoa học , phát triển công nghệ:

Bên cạnh quyền nhân thân của tác giả, quyền tài sản đối với tác phẩm nghiên cứu lại phụ thuộc vào quan hệ giao nhiệm vụ.

Theo Điều 39 Luật Sở hữu trí tuệ: “Tổ chức giao nhiệm vụ cho tác giả hoặc giao kết hợp đồng với tác giả là chủ sở hữu quyền tài sản đối với tác phẩm do tác giả sáng tạo trong khi thực hiện nhiệm vụ.”

Do đó, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp hoặc cơ quan nhà nước có thể là chủ sở hữu quyền tài sản. Có quyền công bố, sao chép, khai thác, sử dụng kết quả nghiên cứu vào mục đích thương mại. Trong khi đó, nhà khoa học vẫn giữ nguyên quyền tác giả (quyền nhân thân).

Trên đây là bài viết “Quyền tác giả đối với kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ”. Hy vọng, cá nhân và tổ chức có thể hiểu rõ hơn về phạm vi bảo hộ, từ đó chủ động bảo vệ và khai thác hiệu quả giá trị của thành quả nghiên cứu.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp