Quyền tác giả phát sinh từ ngày đăng ký có phải không?

Nhiều người vẫn tin rằng, chỉ khi có trong tay Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả thì tác phẩm mới được pháp luật bảo hộ. Chính sự nhầm lẫn này đã khiến không ít cá nhân, tổ chức chậm trễ trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình khi xảy ra tranh chấp. Vậy theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả phát sinh từ thời điểm nào? Có bắt buộc phải đăng ký hay không? VCD sẽ giúp bạn hiểu đúng và đầy đủ bản chất pháp lý của quyền tác giả.

Quy định pháp luật hiện hành về quyền tác giả

Theo khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2022: “Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo hoặc sở hữu.”

Quy định này cho thấy, chủ thể của quyền tác giả không chỉ là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm, mà trong nhiều trường hợp còn có thể là tổ chức, cá nhân được chuyển giao quyền hợp pháp theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật. Quyền tác giả được đặt ra nhằm bảo vệ thành quả lao động trí tuệ, ghi nhận đầy đủ quyền lợi tinh thần và lợi ích vật chất của tác giả, chủ sở hữu, đồng thời tạo hành lang pháp lý để khuyến khích hoạt động sáng tạo, nghiên cứu và phổ biến tri thức trong xã hội.

Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả được bảo hộ đối với các loại tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, bao gồm nhưng không giới hạn:

• Tác phẩm viết: sách, bài báo, giáo trình, bài giảng, kịch bản

• Tác phẩm âm nhạc, sân khấu, điện ảnh

• Tác phẩm mỹ thuật, kiến trúc

• Bản vẽ kỹ thuật, bản đồ

• Chương trình máy tính, cơ sở dữ liệu

Điểm quan trọng cần lưu ý là pháp luật không bảo hộ ý tưởng, mà bảo hộ hình thức thể hiện cụ thể của tác phẩm.

Quyền tác giả bao gồm hai nhóm quyền cơ bản:

• Quyền nhân thân: đặt tên tác phẩm, đứng tên tác giả, công bố tác phẩm, bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm

• Quyền tài sản: sao chép, phân phối, truyền đạt tác phẩm đến công chúng, cho thuê, làm tác phẩm phái sinh…

Tất cả các quyền nêu trên được pháp luật bảo hộ kể từ thời điểm quyền tác giả phát sinh, qua đó tạo cơ sở pháp lý vững chắc để tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình khi xảy ra tranh chấp hoặc hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Quyền tác giả phát sinh từ ngày đăng ký có phải không?

Có không ít cá nhân, tổ chức vẫn cho rằng chỉ khi nộp hồ sơ đăng ký và được cấp Giấy chứng nhận quyền tác giả thì quyền tác giả mới phát sinh. Tuy nhiên, cách hiểu này không phù hợp với quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ hiện hành và dễ dẫn đến những nhầm lẫn trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tác giả.

Theo khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, quy định: “Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.”

Như vậy, quyền tác giả không phát sinh từ ngày đăng ký. Quyền tác giả phát sinh tự động ngay khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới hình thức vật chất cụ thể.

Có bắt buộc đăng ký quyền tác giả không?

Luật Sở hữu trí tuệ không bắt buộc tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả phải đăng ký thì mới được bảo hộ. Điều này hoàn toàn phù hợp với Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật, mà Việt Nam là thành viên, theo nguyên tắc: “Quyền tác giả được bảo hộ không phụ thuộc vào bất kỳ thủ tục hình thức nào.”

Mặc dù không bắt buộc, nhưng trong thực tiễn, việc đăng ký quyền tác giả lại rất cần thiết và được khuyến khích, đặc biệt khi tác phẩm có giá trị kinh tế hoặc dễ bị xâm phạm.

Theo Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ, tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền đăng ký quyền tác giả tại Cục Bản quyền tác giả và được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả. Giấy chứng nhận này có ý nghĩa pháp lý quan trọng, là chứng cứ mạnh để chứng minh quyền sở hữu

Theo khoản 3 Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ 2022: “Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả là căn cứ để xác định quyền tác giả, quyền liên quan.”

Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, người có Giấy chứng nhận thường được suy đoán là chủ thể quyền hợp phá. Bên còn lại phải có nghĩa vụ chứng minh ngược lại. Ngược lại, nếu không đăng ký, tác giả vẫn có quyền nhưng phải tự thu thập chứng cứ và chứng minh thời điểm sáng tạo và quá trình hình thành tác phẩm. Việc này thường khó khăn, mất thời gian và tiềm ẩn rủi ro pháp lý.

Trên đây là bài viết “Quyền tác giả phát sinh từ ngày đăng ký có phải không?”, nhằm giúp bạn đọc hiểu đúng bản chất pháp lý của quyền tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ. Như vậy, quyền tác giả phát sinh tự động ngay khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp