Sử dụng tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ có vi phạm không?

Nhiều người cho rằng khi một tác phẩm đã “hết bản quyền” thì có thể sử dụng tùy ý mà không cần quan tâm đến yếu tố pháp lý nào khác. Tuy nhiên, trên thực tế, việc sử dụng tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả vẫn phải tuân thủ những nguyên tắc nhất định theo Luật Sở hữu trí tuệ. Hãy cùng VCD tìm hiểu rõ: Sử dụng tác phẩm đã hết thời gian bảo hộ có vi phạm không trong bài viết dưới đây nhé!

Khi nào tác phẩm hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả?

Việc xác định một tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ hay chưa là yếu tố rất quan trọng trước khi bạn quyết định khai thác, sử dụng lại tác phẩm đó. Nếu hiểu sai mốc thời gian này, người sử dụng rất dễ rơi vào tình huống vi phạm quyền tác giả mà không hề hay biết.

Theo Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, thời hạn bảo hộ quyền tác giả được chia thành quyền nhân thân và quyền tài sản.

Trong đó:

• Quyền nhân thân (đặt tên tác phẩm, đứng tên tác giả, bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm…) được bảo hộ vô thời hạn.

• Quyền tài sản (sao chép, phân phối, làm tác phẩm phái sinh, truyền đạt đến công chúng…) chỉ được bảo hộ trong một khoảng thời gian nhất định. Cụ thể, khoản 2 Điều 27 quy định: Quyền tài sản được bảo hộ suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả qua đời. Thời hạn bảo hộ chấm dứt vào thời điểm 24 giờ ngày 31 tháng 12 của năm chấm dứt thời hạn bảo hộ.

Đối với tác phẩm có đồng tác giả, thời hạn tính theo năm người đồng tác giả cuối cùng qua đời. Khi hết thời hạn này, tác phẩm được xem là thuộc về công chúng và không còn bị giới hạn bởi quyền tài sản của tác giả.

Sử dụng tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ có cần xin phép không?

Khi quyền tài sản đã hết thời hạn bảo hộ, bạn không cần xin phép và không phải trả tiền bản quyền khi thực hiện các hành vi như sau:

• Sao chép tác phẩm

• Phân phối, phát hành

• Chuyển thể, cải biên, phóng tác

• Sử dụng vào mục đích thương mại

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là bạn được quyền sử dụng tùy ý. Bởi vì, dù quyền tài sản đã hết, nhưng quyền nhân thân của tác giả vẫn được bảo hộ vĩnh viễn theo khoản 1 Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, bao gồm:

“Đặt tên cho tác phẩm;
Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm;
Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc gây phương hại đến danh dự, uy tín của tác giả.”

Vì vậy, khi sử dụng tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ, bạn vẫn bắt buộc phải:

• Ghi rõ tên tác giả

• Không xuyên tạc, làm sai lệch nội dung

• Không làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của tác giả

Tóm lại, khi tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tài sản, bạn được quyền khai thác, sử dụng mà không cần xin phép hay trả tiền bản quyền. Tuy nhiên, việc sử dụng đó vẫn phải đặt trong giới hạn tôn trọng quyền nhân thân của tác giả. Nếu xem nhẹ những nguyên tắc này, bạn vẫn có thể đối mặt với rủi ro pháp lý dù tác phẩm đã thuộc phạm vi công cộng.

Những hiểu lầm thường gặp khi sử dụng tác phẩm hết thời hạn bảo hộ

Không ít người cho rằng khi một tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả thì tác phẩm đó trở thành “tài sản chung”, ai cũng có thể sử dụng, chỉnh sửa, cắt ghép hay biến tấu theo ý mình mà không cần quan tâm đến yếu tố pháp lý. Cách hiểu này chưa đầy đủ và tiềm ẩn nhiều rủi ro vi phạm quyền nhân thân của tác giả.

Trên thực tế, khi hết thời hạn bảo hộ quyền tài sản, tác phẩm được phép khai thác rộng rãi hơn về mặt sử dụng. Tuy nhiên, quyền nhân thân của tác giả vẫn được pháp luật bảo vệ vô thời hạn. Điều này có nghĩa là người sử dụng vẫn phải tôn trọng tên tuổi, uy tín, tinh thần và giá trị nguyên bản của tác phẩm.

Một số tình huống dễ dẫn đến vi phạm có thể kể đến như:

• Lấy một tác phẩm văn học kinh điển đã hết thời hạn bảo hộ rồi chỉnh sửa nội dung theo hướng làm sai lệch tư tưởng, thông điệp mà tác giả muốn truyền tải.

• Cắt xén, bóp méo nội dung tác phẩm để phục vụ mục đích cá nhân, làm ảnh hưởng tiêu cực đến danh dự và hình ảnh của tác giả.

• Tái bản, đăng tải, phát hành lại tác phẩm nhưng không ghi tên tác giả theo đúng quy định.

Những hành vi này dù thực hiện trên tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tài sản, vẫn có thể bị xem là xâm phạm quyền nhân thân của tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, một điểm thường bị bỏ qua là: các bản dịch, bản cải biên, bản minh họa, bản dàn dựng… được tạo ra từ tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ vẫn có thể đang được bảo hộ quyền tác giả nếu chúng mang tính sáng tạo riêng của người thực hiện.

Ví dụ, tác phẩm Truyện Kiều đã hết thời hạn bảo hộ. Tuy nhiên, các tác phẩm phái sinh từ Truyện Kiều và đang được bảo hộ quyền tác giả độc lập.

• Bản dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh do một dịch giả thực hiện

• Bản minh họa hiện đại cho Truyện Kiều

• Bản chuyển thể sân khấu, điện ảnh từ Truyện Kiều

Trong trường hợp này, bạn không được tự ý sử dụng các bản phái sinh đó mà vẫn phải xin phép người đã sáng tạo ra chúng.

Vì vậy, việc sử dụng tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ không đồng nghĩa với việc được toàn quyền sử dụng mọi phiên bản liên quan đến tác phẩm đó. Người dùng cần phân biệt rõ giữa tác phẩm gốc đã thuộc phạm vi công cộng và các tác phẩm phái sinh vẫn đang trong thời hạn bảo hộ để tránh vi phạm pháp luật.

Trên đây là bài viết “Sử dụng tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ có vi phạm không?”. Hiểu đúng thời hạn bảo hộ và phạm vi được phép sử dụng sẽ giúp bạn khai thác tác phẩm một cách hợp pháp, an toàn và tránh rủi ro pháp lý không đáng có.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp