Tác phẩm phái sinh được bảo hộ quyền tác giả trong trường hợp nào?

Trong thời đại nội dung số bùng nổ, việc sáng tạo dựa trên các tác phẩm có sẵn như dịch sách, chuyển thể phim, remix nhạc… ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, không ít cá nhân, doanh nghiệp vẫn nhầm lẫn rằng cứ tạo ra tác phẩm phái sinh là đương nhiên được bảo hộ quyền tác giả. Vậy tác phẩm phái sinh được bảo hộ quyền tác giả trong trường hợp nào? Cùng VCD tìm hiểu chi tiết trong bài viết “Tác phẩm phái sinh được bảo hộ quyền tác giả trong trường hợp nào?” dưới đây.

Tác phẩm phái sinh là gì?

Theo khoản 8 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm phái sinh được định nghĩa như sau: “Tác phẩm phái sinh là tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở một hoặc nhiều tác phẩm đã có thông qua việc dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, phóng tác, cải biên, chuyển thể, tuyển chọn, biên soạn.”

Các hình thức tác phẩm phái sinh phổ biến:

• Dịch thuật (ví dụ: dịch sách, truyện, tài liệu)

• Phóng tác (viết lại theo ý tưởng gốc)

• Cải biên (thay đổi nội dung, cấu trúc)

• Chuyển thể (truyện sang phim, truyện sang kịch)

• Tuyển chọn (tập hợp từ nhiều nguồn)

• Biên soạn (tổng hợp, chỉnh lý tài liệu)

Ví dụ:

• Một tiểu thuyết được chuyển thể thành phim điện ảnh

• Một bài hát được remix, phối khí lại

• Một tác phẩm văn học nước ngoài được dịch sang tiếng Việt

Như vậy, tác phẩm phái sinh là sản phẩm sáng tạo mới, nhưng được hình thành dựa trên nền tảng của tác phẩm gốc.

Tác phẩm phái sinh được bảo hộ quyền tác giả trong trường hợp nào?

Căn cứ theo Điều 14 và Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm phái sinh sẽ được bảo hộ nếu đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

Có tính sáng tạo – điều kiện tiên quyết

Yếu tố sáng tạo là nền tảng cốt lõi của mọi đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Pháp luật Việt Nam chỉ bảo hộ những tác phẩm được hình thành từ lao động trí tuệ trực tiếp của tác giả, mang dấu ấn cá nhân rõ rệt.

Điều này có nghĩa rằng tác phẩm phải có sự sáng tạo độc lập, thể hiện qua cách thể hiện nội dung, ngôn ngữ, bố cục, góc nhìn hoặc thông điệp mới – chứ không chỉ đơn thuần là bản sao hoặc phiên bản chỉnh sửa nhẹ từ tác phẩm gốc.

Ví dụ:

• Dịch một cuốn sách với văn phong riêng, lựa chọn từ ngữ phù hợp là có tính sáng tạo.

• Sao chép nội dung rồi thay đổi vài câu chữ thì sẽ không được bảo hộ.

Có thể nói, ranh giới giữa sáng tạo hợp pháp và xâm phạm bản quyền nằm ở mức độ đóng góp trí tuệ của người thực hiện tác phẩm phái sinh. Nếu không có yếu tố này, sản phẩm tạo ra sẽ không đủ điều kiện để được coi là “tác phẩm” theo quy định pháp luật, và do đó không được bảo hộ quyền tác giả.

Không gây phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm gốc

Theo khoản 2 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ: “Tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh.”

Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa quyền sáng tạo mới và quyền bảo vệ tác phẩm gốc.

Một tác phẩm phái sinh được coi là hợp pháp khi:

• Không xuyên tạc, bóp méo nội dung của tác phẩm ban đầu

• Không làm sai lệch thông điệp, giá trị cốt lõi của tác phẩm gốc

• Không gây ảnh hưởng tiêu cực đến danh dự, uy tín của tác giả

• Không sử dụng tác phẩm gốc theo cách gây thiệt hại về kinh tế hoặc thương mại

Ví dụ:

• Chuyển thể một tác phẩm văn học sang phim nhưng vẫn giữ được tinh thần, thông điệp chính thì có thể được chấp nhận.

• Tuy nhiên, nếu cố ý thay đổi nội dung theo hướng tiêu cực, gây hiểu sai hoặc phản cảm đều có thể bị coi là xâm phạm quyền tác giả.

Như vậy, dù có yếu tố sáng tạo, nhưng nếu việc sáng tạo đó làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của tác giả gốc, thì tác phẩm phái sinh vẫn không được bảo hộ.

Có sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả (trừ trường hợp ngoại lệ)

Theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền làm tác phẩm phái sinh là quyền tài sản thuộc về chủ sở hữu quyền tác giả.

Do đó, muốn tạo tác phẩm phái sinh từ tác phẩm đang còn thời hạn bảo hộ thì phải xin phép trừ trường hợp tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ (thuộc phạm vi công cộng) hoặc thuộc các trường hợp sử dụng không phải xin phép theo luật.

Lưu ý: Nếu không xin phép mà vẫn sử dụng thì sẽ bị coi là xâm phạm quyền tác giả (Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ). Lhi đó, tác phẩm phái sinh sẽ không được bảo hộ, dù có yếu tố sáng tạo.

Không thuộc các trường hợp bị loại trừ bảo hộ

Ngoài các điều kiện nêu trên, tác phẩm phái sinh cũng phải không thuộc các trường hợp bị loại trừ bảo hộ quyền tác giả theo quy định pháp luật.

Một số trường hợp phổ biến bao gồm:

• Tác phẩm sao chép gần như toàn bộ từ bản gốc, không có giá trị sáng tạo đáng kể

• Nội dung vi phạm pháp luật, trái với đạo đức xã hội, thuần phong mỹ tục

• Tác phẩm xâm phạm quyền nhân thân của cá nhân, tổ chức khác

• Sản phẩm mang tính chất sao chép, tổng hợp cơ học mà không có đóng góp trí tuệ

Nếu rơi vào các trường hợp này, tác phẩm phái sinh sẽ không được pháp luật công nhận và bảo vệ, bất kể hình thức thể hiện ra sao.

Trên đây là bài viết “Tác phẩm phái sinh được bảo hộ quyền tác giả trong trường hợp nào?”. Có thể thấy rằng, dù là hình thức sáng tạo phổ biến trong nhiều lĩnh vực, nhưng tác phẩm phái sinh chỉ được pháp luật bảo hộ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tính sáng tạo, tính hợp pháp và không xâm phạm quyền của tác giả gốc.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp