Thu thập chứng cứ vi phạm bản quyền như thế nào cho hợp pháp?

Trong bối cảnh các sản phẩm sáng tạo ngày càng được chia sẻ rộng rãi trên internet và các nền tảng số, tình trạng vi phạm bản quyền cũng diễn ra khá phổ biến. Khi phát hiện hành vi vi phạm, việc quan trọng đầu tiên mà tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả cần thực hiện chính là thu thập chứng cứ. Vậy thu thập chứng cứ vi phạm bản quyền như thế nào cho hợp pháp? Cùng VCD tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Vi phạm bản quyền là gì?

Trước khi tìm hiểu cách thu thập chứng cứ vi phạm bản quyền, cần hiểu rõ thế nào là hành vi vi phạm bản quyền theo quy định của pháp luật. Việc xác định đúng hành vi xâm phạm là cơ sở quan trọng để tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả có thể bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, các hành vi sau được xem là xâm phạm quyền tác giả:

• Chiếm đoạt quyền tác giả đối với tác phẩm

• Mạo danh tác giả

• Công bố, phân phối tác phẩm mà không được phép của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả

• Sao chép tác phẩm mà không được phép

• Sử dụng tác phẩm mà không trả tiền nhuận bút, thù lao theo quy định

• Cố ý xóa hoặc thay đổi thông tin quản lý quyền dưới dạng điện tử

Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, các hành vi xâm phạm quyền tác giả có thể bị xử lý bằng nhiều biện pháp khác nhau như yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, bồi thường thiệt hại, xử phạt hành chính hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.

Vì vậy, khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm bản quyền, tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả cần nhanh chóng xác định hành vi vi phạm và tiến hành thu thập chứng cứ hợp pháp để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của pháp luật.

Các loại chứng cứ trong vụ việc vi phạm bản quyền

Trong quá trình giải quyết các tranh chấp liên quan đến xâm phạm quyền tác giả, chứng cứ là yếu tố quan trọng giúp cơ quan có thẩm quyền xác định sự thật của vụ việc. Việc cung cấp chứng cứ đầy đủ, hợp pháp sẽ giúp chứng minh quyền sở hữu đối với tác phẩm cũng như hành vi vi phạm của bên liên quan.

Theo Điều 94 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, chứng cứ có thể bao gồm nhiều dạng khác nhau, chẳng hạn:

• Tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được

• Dữ liệu điện tử

• Vật chứng

• Lời khai của người làm chứng

• Kết luận giám định

• Biên bản ghi nhận sự việc

Trong các vụ việc vi phạm bản quyền, chứng cứ thường gặp nhất bao gồm:

• Bản gốc hoặc bản sao tác phẩm

• Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả

• Hình ảnh, video hoặc bản ghi về hành vi vi phạm

• Hợp đồng khai thác tác phẩm

• Hóa đơn, chứng từ liên quan đến việc sử dụng tác phẩm

Thu thập chứng cứ vi phạm bản quyền như thế nào cho hợp pháp?

Để chứng cứ được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận, việc thu thập phải tuân thủ quy định pháp luật. Dưới đây là một số cách thu thập chứng cứ phổ biến và hợp pháp.

Lưu trữ và sao chép nội dung vi phạm

Nếu hành vi vi phạm bản quyền xảy ra trên internet, bạn có thể chụp ảnh màn hình, quay video màn hình, tải xuống nội dung vi phạm…

Các tài liệu này cần thể hiện rõ:

• Địa chỉ website hoặc nền tảng đăng tải

• Thời điểm phát hiện vi phạm

• Nội dung vi phạm cụ thể

Tuy nhiên, để tăng giá trị pháp lý, các tài liệu này nên được xác nhận hoặc chứng thực bởi cơ quan có thẩm quyền.

Lập vi bằng

Một trong những cách thu thập chứng cứ phổ biến hiện nay là lập vi bằng thông qua thừa phát lại. Vi bằng là văn bản do thừa phát lại lập để ghi nhận sự kiện, hành vi xảy ra trên thực tế, ví dụ như:

• Một website đăng tải nội dung vi phạm

• Một cửa hàng bán sản phẩm sao chép trái phép

• Một cá nhân sử dụng tác phẩm không được phép

Vi bằng có giá trị làm nguồn chứng cứ trong tố tụng theo quy định của pháp luật.

Yêu cầu giám định quyền tác giả

Trong một số trường hợp, để chứng minh hành vi sao chép hoặc xâm phạm bản quyền, cần phải giám định chuyên môn.

Theo Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền trưng cầu giám định sở hữu trí tuệ để xác định:

• Có hay không hành vi xâm phạm quyền tác giả

• Mức độ sao chép hoặc sử dụng trái phép tác phẩm

Kết luận giám định là một trong những chứng cứ quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Thu thập hợp đồng, hóa đơn và tài liệu liên quan

Ngoài việc chứng minh hành vi vi phạm, tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả cũng cần thu thập các tài liệu chứng minh quyền của mình đối với tác phẩm.

Các tài liệu có thể bao gồm:

• Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả

• Hợp đồng chuyển nhượng hoặc hợp đồng sử dụng tác phẩm

• Hóa đơn, chứng từ liên quan đến việc khai thác tác phẩm

• Bản thảo hoặc bản gốc tác phẩm

Những tài liệu này giúp xác định quyền sở hữu hợp pháp đối với tác phẩm.

Những lưu ý khi thu thập chứng cứ vi phạm bản quyền

Trên thực tế, không phải mọi tài liệu thu thập được đều có giá trị pháp lý. Nếu việc thu thập chứng cứ không đúng quy định, chứng cứ đó có thể không được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận khi giải quyết tranh chấp. Vì vậy, để đảm bảo chứng cứ có giá trị pháp lý và có thể sử dụng trong quá trình xử lý vi phạm, cần lưu ý một số vấn đề sau:

• Thu thập chứng cứ càng sớm càng tốt: Trong môi trường internet, nội dung vi phạm có thể bị xóa hoặc chỉnh sửa bất cứ lúc nào. Vì vậy cần ghi nhận chứng cứ ngay khi phát hiện vi phạm.

• Không xâm phạm quyền riêng tư: Việc thu thập chứng cứ phải tuân thủ pháp luật, không được xâm nhập trái phép vào hệ thống dữ liệu, tài khoản cá nhân hoặc thiết bị của người khác.

• Bảo quản chứng cứ cẩn thận: Chứng cứ cần được lưu trữ đầy đủ, tránh chỉnh sửa hoặc làm thay đổi nội dung ban đầu.

• Nên có sự hỗ trợ của chuyên gia pháp lý: Trong các vụ việc phức tạp, việc tham khảo ý kiến luật sư hoặc chuyên gia sở hữu trí tuệ sẽ giúp đảm bảo quá trình thu thập chứng cứ đúng quy định pháp luật.

Trên đây là bài viết “Thu thập chứng cứ vi phạm bản quyền như thế nào cho hợp pháp?”. Việc chuẩn bị chứng cứ đầy đủ, hợp pháp và kịp thời sẽ giúp tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời tạo cơ sở quan trọng để yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi vi phạm.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp