Trường học có quyền đứng tên bản quyền bài giảng của giáo viên không?

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên thường trực tiếp xây dựng bài giảng dựa trên kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm sư phạm và yêu cầu đào tạo của nhà trường. Tuy nhiên, khi các bài giảng này được sử dụng trong phạm vi hoạt động của cơ sở giáo dục, đặc biệt là trong mối quan hệ lao động giữa giáo viên và trường học, câu hỏi đặt ra là: quyền tác giả đối với bài giảng thuộc về giáo viên hay nhà trường, và trường học có thể đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền tác giả hay không. Bài viết của VCD dưới đây sẽ giúp bạn.

Bài giảng có phải là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả không?

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, bài giảng là một trong những loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả nếu đáp ứng các điều kiện luật định. Cụ thể, khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung) quy định: tác phẩm khoa học, giáo trình, bài giảng và các tác phẩm khác được thể hiện dưới hình thức chữ viết, ký hiệu, hình ảnh, âm thanh hoặc phương tiện khác đều thuộc đối tượng được bảo hộ quyền tác giả.

Quyền tác giả đối với bài giảng chỉ phát sinh khi bài giảng được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, chẳng hạn như giáo án in trên giấy, slide bài giảng điện tử, bài giảng ghi âm, ghi hình, bài giảng trực tuyến hoặc tài liệu giảng dạy lưu trữ trên hệ thống số. Ý tưởng giảng dạy, phương pháp truyền đạt hoặc nội dung kiến thức thuần túy chưa được thể hiện thành hình thức cụ thể thì chưa được coi là tác phẩm và không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.

Bên cạnh đó, bài giảng được bảo hộ quyền tác giả không phụ thuộc vào việc đã đăng ký hay chưa đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Theo Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả phát sinh kể từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định. Việc đăng ký bản quyền chỉ có ý nghĩa xác lập chứng cứ ban đầu khi xảy ra tranh chấp, chứ không phải là điều kiện để được bảo hộ.

Trong thực tiễn, các tài liệu như giáo án, slide PowerPoint, tài liệu phát cho học viên, bài giảng e-learning hoặc video bài giảng do giáo viên trực tiếp xây dựng đều được coi là tác phẩm và được bảo hộ quyền tác giả. Tuy nhiên, phạm vi bảo hộ chỉ áp dụng đối với hình thức thể hiện cụ thể của bài giảng, không bao gồm nội dung kiến thức chung, dữ liệu mang tính phổ biến hoặc chương trình đào tạo theo khung chuẩn do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Trường học có quyền đứng tên bản quyền bài giảng của giáo viên không?

Việc trường học có quyền đứng tên bản quyền bài giảng của giáo viên hay không phụ thuộc vào căn cứ xác lập quyền sở hữu đối với bài giảng, cụ thể:

• Trường hợp giáo viên tự sáng tạo bài giảng bằng công sức cá nhân, không theo nhiệm vụ được giao và không có thỏa thuận khác, thì giáo viên vừa là tác giả, vừa là chủ sở hữu quyền tác giả. Khi đó, trường học không có quyền đứng tên chủ sở hữu nếu không có sự chuyển giao quyền hợp pháp.

• Trường hợp bài giảng được sáng tạo theo nhiệm vụ do trường giao, hoặc được tạo ra trong khuôn khổ hợp đồng lao động, hợp đồng giảng dạy, hoặc có thỏa thuận bằng văn bản xác định trường học là chủ sở hữu quyền tác giả, thì trường học có quyền đứng tên là chủ sở hữu quyền tác giả, còn giáo viên vẫn được ghi nhận là tác giả.

• Trường hợp giáo viên chuyển nhượng quyền sở hữu quyền tác giả cho trường học, thì sau khi hoàn tất thủ tục chuyển nhượng hợp pháp, trường học cũng có quyền đứng tên là chủ sở hữu trên Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả.

Như vậy, trường học không đương nhiên có quyền đứng tên bản quyền bài giảng của giáo viên, mà chỉ được đứng tên khi có căn cứ pháp lý rõ ràng theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Rủi ro pháp lý nếu trường học đứng tên bản quyền trái quy định

Thứ nhất, Giấy chứng nhận quyền tác giả có thể bị hủy bỏ hoặc điều chỉnh.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả chỉ có giá trị khi thông tin về tác giả và chủ sở hữu được ghi nhận đúng chủ thể có quyền. Trường hợp trường học đứng tên trên Giấy chứng nhận trong khi không phải là chủ sở hữu hợp pháp thì cơ quan có thẩm quyền có thể thu hồi, hủy bỏ hoặc yêu cầu sửa đổi Giấy chứng nhận theo yêu cầu của người có quyền lợi liên quan.

Thứ hai, phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Nếu việc đứng tên chủ sở hữu trái quy định gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, quyền nghề nghiệp hoặc quyền khai thác tác phẩm của giáo viên, trường học có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Thứ ba, rủi ro pháp lý trong quá trình khai thác và sử dụng tác phẩm.

Khi tư cách chủ thể quyền không hợp pháp, mọi hoạt động sử dụng, số hóa, cấp phép, chuyển giao hoặc khai thác bài giảng đều tiềm ẩn nguy cơ bị tranh chấp, dẫn đến đình chỉ sử dụng tác phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đào tạo và uy tín của nhà trường.

Trên đây là bài viết “Trường học có quyền đứng tên bản quyền bài giảng của giáo viên không?” mà VCD gửi đến bạn. Chúng tôi hi vọng bài viết này có ích với các bạn.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp