Viết lại cái kết của tác phẩm có vi phạm quyền tác giả không?

Viết lại cái kết của một tác phẩm là hành vi khá phổ biến trong sáng tác, học tập… Tuy nhiên, không ít người thắc mắc liệu viết lại cái kết của tác phẩm có vi phạm quyền tác giả không, nhất là khi tác phẩm gốc vẫn còn được bảo hộ. Để trả lời chính xác, cần đặt hành vi này trong mối liên hệ với quyền làm tác phẩm phái sinh, phạm vi sử dụng hợp pháp và các giới hạn mà pháp luật sở hữu trí tuệ cho phép.

Quyền tác giả đối với tác phẩm được hiểu như thế nào?

Theo khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022: “Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu.” Quyền tác giả phát sinh tự động kể từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký.

Một tác phẩm văn học, điện ảnh, sân khấu… được bảo hộ toàn bộ nội dung, bao gồm:

• Cốt truyện

• Nhân vật

• Diễn biến

• Phần kết

• Hình thức thể hiện sáng tạo

Do đó, cái kết của tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả như các yếu tố sáng tạo khác, và mọi hành vi khai thác, sửa đổi hoặc sử dụng phần kết này đều cần được xem xét cẩn trọng dưới góc độ quyền tác giả theo quy định của pháp luật.

Viết lại cái kết của tác phẩm là hành vi gì về mặt pháp lý?

Việc viết lại cái kết của một tác phẩm đã có sẵn thường được xếp vào một trong các hành vi sau:

• Làm tác phẩm phái sinh

• Cải biên, sửa đổi tác phẩm

• Chuyển thể hoặc sáng tạo dựa trên tác phẩm gốc

Theo khoản 8 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2022: “Tác phẩm phái sinh là tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở một hoặc nhiều tác phẩm đã có.”

Ví dụ:

• Viết lại cái kết khác cho một tiểu thuyết nổi tiếng

• Thay đổi kết cục số phận của nhân vật

Như vậy, tất cả các trường hợp này đều có dấu hiệu là tác phẩm phái sinh.

Viết lại cái kết của tác phẩm có vi phạm quyền tác giả không?

Việc viết lại cái kết có thể hợp pháp trong một số trường hợp, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ vi phạm quyền tác giả nếu không đáp ứng đúng điều kiện theo Luật Sở hữu trí tuệ. Phần nội dung dưới đây sẽ làm rõ những trường hợp bị coi là vi phạm và không bị coi là vi phạm để bạn tránh rủi ro pháp lý.

Trường hợp viết lại cái kết của tác phẩm bị vi phạm quyền tác giả

Viết lại cái kết có nguy cơ vi phạm quyền tác giả nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:

• Không được sự cho phép của tác giả/chủ sở hữu quyền tác giả: Theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền: “Làm tác phẩm phái sinh”. Như vậy, việc viết lại cái kết, nếu bị coi là tác phẩm phái sinh thì bắt buộc phải có sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả, trừ các trường hợp ngoại lệ do luật quy định.

• Nội dung vẫn dựa chặt vào cốt truyện, nhân vật, thế giới tác phẩm gốc. Nếu nhân vật không thay đổi; bối cảnh, mạch truyện giữ nguyên; chỉ thay đổi kết cục… sẽ bị coi là xâm phạm quyền làm tác phẩm phái sinh.

• Công bố công khai hoặc khai thác thương mại: Nếu bạn sử dụng để đăng tải lên website, mạng xã hội; phát hành sách, truyện, phim; kiếm tiền từ nội dung viết lại. Trong trường hợp này, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền yêu cầu gỡ bỏ, bồi thường thiệt hại hoặc xử phạt hành chính.

Trường hợp viết lại cái kết của tác phẩm không bị coi là vi phạm quyền tác giả

Không phải mọi hành vi viết lại cái kết đều vi phạm pháp luật. Một số trường hợp sau có thể được chấp nhận:

• Tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả: Theo Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ, thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo sau khi tác giả qua đời. Nếu tác phẩm đã thuộc phạm vi công cộng, bạn có quyền tự do khai thác, bao gồm việc viết lại cái kết.

• Viết cho mục đích nghiên cứu, học tập, phân tích cá nhân: Theo Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ 2022, một số hành vi sử dụng tác phẩm không phải xin phép, không phải trả tiền, bao gồm: “Trích dẫn hợp lý tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để bình luận, minh họa trong tác phẩm của mình.” Tuy nhiên, không được công bố như một tác phẩm độc lập, không làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của tác phẩm gốc.

• Nội dung sáng tạo mới, không phụ thuộc vào tác phẩm gốc: Nếu bạn chỉ lấy cảm hứng chung, không sử dụng nhân vật, cốt truyện, tình tiết đặc trưng. Đây có thể được coi là tác phẩm độc lập, không vi phạm quyền tác giả.

Trên đây là “Viết lại cái kết của tác phẩm có vi phạm quyền tác giả không?” mà VCD muốn chia sẻ tới bạn. Để tránh rủi ro pháp lý, cá nhân và tổ chức nên hiểu rõ các quy định về tác phẩm phái sinh, tôn trọng quyền tác giả và xin phép khi khai thác tác phẩm trong những trường hợp pháp luật yêu cầu.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp