Trong hoạt động sáng tạo và khai thác tác phẩm, tranh chấp quyền tác giả là vấn đề xảy ra tương đối phổ biến. Nhiều trường hợp tranh chấp phát sinh do các bên không xác định rõ ai là tác giả, ai là chủ sở hữu quyền tài sản đối với tác phẩm hoặc có hành vi sử dụng tác phẩm mà chưa được sự đồng ý của chủ thể có quyền. Khi tranh chấp xuất hiện, một trong những vấn đề thường được quan tâm là liệu tác phẩm đang có tranh chấp có được đăng ký bản quyền hay không? Bài viết của VCD dưới đây sẽ giúp bạn.
Có nên đăng ký khi tác phẩm đang có tranh chấp?
Theo quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam hiện hành, không có quy định cấm tuyệt đối việc đăng ký quyền tác giả đối với tác phẩm đang có tranh chấp. Điều này có nghĩa là về nguyên tắc, cá nhân hoặc tổ chức vẫn có thể nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả dù đang tồn tại tranh chấp liên quan đến tác phẩm đó.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng bản chất của thủ tục đăng ký quyền tác giả. Cơ quan đăng ký quyền tác giả chủ yếu thực hiện việc tiếp nhận và xem xét hồ sơ trên cơ sở thông tin do người nộp đơn kê khai. Việc xem xét này chủ yếu tập trung vào tính đầy đủ của hồ sơ, hình thức thể hiện của tác phẩm và các tài liệu kèm theo theo quy định pháp luật, chứ không phải là hoạt động xác minh toàn diện để xác định ai là chủ thể có quyền hợp pháp cuối cùng đối với tác phẩm.
Chính vì vậy, trong nhiều trường hợp, dù tác phẩm đang tồn tại tranh chấp nhưng nếu hồ sơ đáp ứng yêu cầu về mặt thủ tục thì cơ quan có thẩm quyền vẫn có thể cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả. Tuy nhiên, việc được cấp Giấy chứng nhận không đồng nghĩa với việc tranh chấp đã được giải quyết hoặc người đứng tên đăng ký chắc chắn là chủ thể có quyền hợp pháp đối với tác phẩm.
Nếu sau đó có căn cứ chứng minh việc đăng ký được thực hiện không đúng chủ thể, kê khai không trung thực hoặc có hành vi chiếm đoạt quyền tác giả thì Giấy chứng nhận đã được cấp vẫn có thể bị hủy bỏ theo quy định pháp luật.
Đăng ký bản quyền có làm chấm dứt tranh chấp không?
Nhiều người nhầm rằng cứ ai đăng ký trước thì người đó chắc chắn thắng tranh chấp. Tuy nhiên, pháp luật về quyền tác giả không quy định theo nguyên tắc “đăng ký trước thì có quyền trước”.
Bởi theo khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả đã phát sinh từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo ra, chứ không phải từ thời điểm được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả.
Về bản chất, Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả chủ yếu có giá trị ghi nhận thông tin do người nộp hồ sơ cung cấp và tạo ra nguồn chứng cứ ban đầu trong trường hợp phát sinh tranh chấp. Tuy nhiên, đây không phải là căn cứ tuyệt đối để xác định quyền sở hữu cuối cùng đối với tác phẩm.
Trong quá trình giải quyết tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án vẫn sẽ xem xét toàn diện các tài liệu, chứng cứ liên quan đến quá trình sáng tạo tác phẩm và căn cứ xác lập quyền của các bên. Các chứng cứ như file gốc, bản phác thảo, dữ liệu tạo lập, email trao đổi công việc, hợp đồng thuê sáng tạo hoặc tài liệu giao việc thường có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định ai là chủ thể thực sự có quyền đối với tác phẩm.
Do đó, việc đăng ký bản quyền không làm tranh chấp tự động chấm dứt. Ngay cả khi một bên đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả thì bên còn lại vẫn có quyền khiếu nại, khởi kiện hoặc yêu cầu hủy bỏ hiệu lực của Giấy chứng nhận nếu có căn cứ cho rằng việc đăng ký là không phù hợp với thực tế quyền sở hữu tác phẩm.
Cần chuẩn bị gì nếu muốn đăng ký trong thời điểm đang có tranh chấp?
Khi tác phẩm đang có tranh chấp, việc đăng ký bản quyền cần được thực hiện thận trọng hơn so với thông thường. Bởi trong giai đoạn này, hồ sơ đăng ký không chỉ phục vụ mục đích hành chính mà còn có thể trở thành tài liệu được sử dụng khi giải quyết tranh chấp về sau.
Điều quan trọng nhất mà cá nhân hoặc tổ chức cần chuẩn bị là chứng cứ chứng minh quyền của mình đối với tác phẩm. Trên thực tế, trong các tranh chấp về quyền tác giả, yếu tố có giá trị quyết định thường không phải là ai đăng ký trước mà là ai có căn cứ chứng minh quá trình sáng tạo hoặc quyền sở hữu hợp pháp đối với tác phẩm.
Các tài liệu nên được lưu giữ gồm file gốc của tác phẩm, bản phác thảo, dữ liệu thể hiện quá trình sáng tạo, email trao đổi công việc, hợp đồng thuê sáng tạo, tài liệu giao việc hoặc chứng cứ về thời điểm công bố và sử dụng tác phẩm. Đây là những tài liệu quan trọng giúp chứng minh mối liên hệ giữa người đăng ký và quá trình hình thành tác phẩm.
Ngoài việc chuẩn bị chứng cứ, người đăng ký cũng cần xác định rõ tư cách pháp lý của mình, chẳng hạn mình là tác giả hay chủ sở hữu quyền tác giả, tác phẩm có đồng tác giả hay không, hoặc có tồn tại thỏa thuận chuyển nhượng, giao việc liên quan đến tác phẩm hay không. Nếu xác định không đúng chủ thể có quyền thì có thể phát sinh thêm tranh chấp hoặc dẫn đến nguy cơ đăng ký sai quyền.
Trên đây là bài viết “Có nên đăng ký khi tác phẩm đang có tranh chấp?” mà VCD gửi đến bạn. Chúng tôi hi vọng bài viết này có ích với các bạn.
Trân trọng,
Câu hỏi thường gặp
1. Tác phẩm đang có tranh chấp có được đăng ký bản quyền không?
Có. Pháp luật hiện hành không cấm đăng ký quyền tác giả đối với tác phẩm đang có tranh chấp. Tuy nhiên, việc được cấp Giấy chứng nhận không đồng nghĩa người đăng ký chắc chắn là chủ sở hữu hợp pháp cuối cùng của tác phẩm.
2. Đăng ký bản quyền khi đang tranh chấp cần lưu ý gì?
Người đăng ký cần chuẩn bị đầy đủ chứng cứ chứng minh quá trình sáng tạo và quyền sở hữu đối với tác phẩm như file gốc, bản phác thảo, email trao đổi công việc hoặc hợp đồng liên quan để hạn chế rủi ro pháp lý về sau.