Đăng trích đoạn tác phẩm không thu phí có vi phạm quyền tác giả không?

Việc đăng tải các trích đoạn tác phẩm trên website và mạng xã hội hiện nay diễn ra khá phổ biến. Tuy nhiên, nhiều người vẫn cho rằng chỉ cần không nhằm mục đích thu lợi thì sẽ không phát sinh vi phạm quyền tác giả. Vậy đăng trích đoạn tác phẩm không thu phí có vi phạm quyền tác giả không?, cùng VCD tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé!

Trích đoạn tác phẩm là gì?

Hiện nay, pháp luật không đưa ra khái niệm riêng về “trích đoạn tác phẩm”. Tuy nhiên, có thể hiểu, trích đoạn tác phẩm là việc sử dụng một phần nội dung của tác phẩm đã được bảo hộ quyền tác giả (văn học, nghệ thuật, khoa học…) dưới bất kỳ hình thức nào như sao chép, đăng tải, chia sẻ, trình chiếu…

Các dạng trích đoạn tác phẩm phổ biến gồm:

• Trích đoạn sách, truyện, bài báo
  
  
• Trích đoạn lời bài hát, bản nhạc
  
  
• Trích đoạn phim, chương trình truyền hình
  
  
• Trích đoạn bài nghiên cứu, giáo trình
  

Việc trích đoạn dù ngắn hay dài, có thu phí hay không, đều là hành vi sử dụng tác phẩm theo pháp luật về quyền tác giả.

Nguyên tắc chung về quyền tác giả khi sử dụng tác phẩm

Theo khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2022: “Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu.”

Về nguyên tắc, khi tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm của người khác, phải xin phép tác giả/chủ sở hữu quyền tác giả và trả tiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất khác (Trừ trường hợp pháp luật có quy định ngoại lệ).

Vì vậy việc không thu phí khi đăng tải hoặc sử dụng tác phẩm không đồng nghĩa với quyền tự do sử dụng tác phẩm, và cũng không loại trừ nguy cơ vi phạm quyền tác giả nếu không thuộc các trường hợp ngoại lệ theo luật định.

Đăng trích đoạn tác phẩm không thu phí có vi phạm quyền tác giả không?

Không phải mọi hành vi đăng trích đoạn tác phẩm không thu phí đều vi phạm quyền tác giả. Pháp luật quy định một số trường hợp ngoại lệ cho phép sử dụng tác phẩm trong phạm vi nhất định. Ngược lại, nếu ngoài phạm vi sẽ bị vi phạm và xử phạt. Dưới đây là các trường hợp cụ thể:

Trường hợp được đăng trích đoạn tác phẩm không thu phí không bị vi phạm

• Trích dẫn hợp lý vì mục đích thông tin, bình luận, nghiên cứu: Theo điểm a khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ 2022: “Trích dẫn hợp lý tác phẩm để bình luận, minh họa trong tác phẩm của mình, với điều kiện phải ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc xuất xứ của tác phẩm.” Như vậy, đăng trích đoạn không thu phí sẽ không vi phạm nếu chỉ trích một phần hợp lý, không làm thay thế tác phẩm gốc; mục đích là bình luận, phân tích, minh họa, nghiên cứu; ghi rõ tên tác giả, nguồn tác phẩm; không gây ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của tác phẩm. Ví dụ hợp pháp: Trích một đoạn ngắn trong sách để phân tích nội dung; trích một phần bài báo để bình luận, phản biện; trích đoạn nghiên cứu khoa học phục vụ giảng dạy, học tập.
  
  
• Sử dụng tác phẩm cho mục đích giáo dục, giảng dạy không thương mại: Theo điểm d khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ: “Sử dụng tác phẩm trong hoạt động giảng dạy, học tập không nhằm mục đích thương mại.” Trong trường hợp này, không thu phí, không nhằm mục đích kinh doanh, không cắt ghép, xuyên tạc nội dung tác phẩm thì việc đăng trích đoạn có thể không bị coi là vi phạm.

Trường hợp đăng trích đoạn không thu phí nhưng vẫn vi phạm quyền tác giả

Không phải cứ đăng trích đoạn tác phẩm “không thu tiền” là an toàn pháp lý. Nhiều trường hợp vẫn bị coi là xâm phạm quyền tác giả, như:

• Trích đoạn quá dài, làm thay thế tác phẩm gốc: Bạn đăng nhiều chương sách; đăng phần “hay nhất”, “cao trào” của phim, truyện; tổng hợp trích đoạn đủ để người xem không cần tiếp cận bản gốc.

• Không ghi tên tác giả, nguồn tác phẩm: Theo luật, ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc là điều kiện bắt buộc. Nếu không đáp ứng điều kiện này sẽ vi phạm quyền nhân thân của tác giả.

• Đăng trích đoạn để thu hút traffic, quảng cáo gián tiếp: Website không thu phí đọc nhưng gắn quảng cáo, bán sản phẩm, dịch vụ. Đây được xem là mục đích thương mại gián tiếp, vẫn phải xin phép và trả tiền tác quyền.

Một số lưu ý quan trọng khi đăng trích đoạn tác phẩm

Để hạn chế rủi ro pháp lý và tránh hành vi xâm phạm quyền tác giả, cá nhân và tổ chức khi đăng trích đoạn tác phẩm cần đặc biệt lưu ý các vấn đề sau:

• Chỉ trích dẫn trong phạm vi cần thiết, phù hợp với mục đích sử dụng, không làm thay thế hoặc ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của tác phẩm gốc.
  
  
• Ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc tác phẩm, bảo đảm tôn trọng đầy đủ quyền nhân thân của tác giả theo quy định pháp luật.
  
  
• Không sử dụng trích đoạn cho mục đích thương mại hoặc quảng bá sản phẩm, dịch vụ khi chưa được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.
  
  
• Không chỉnh sửa, cắt ghép, xuyên tạc nội dung tác phẩm, làm sai lệch ý nghĩa, tinh thần của tác phẩm gốc.
  
  
• Trong trường hợp còn băn khoăn về phạm vi sử dụng, nên chủ động xin phép chủ sở hữu quyền tác giả bằng văn bản để đảm bảo an toàn pháp lý.

Trên đây là bài viết “Đăng trích đoạn tác phẩm không thu phí có vi phạm quyền tác giả không?”. VCD hy vọng bạn sẽ hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật về quyền tác giả, nhận diện đúng những trường hợp được phép sử dụng trích đoạn tác phẩm cũng như những hành vi có thể bị coi là vi phạm.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp