Người chụp ảnh hay người thuê chụp là chủ sở hữu bản quyền?

Hiện nay, việc thuê nhiếp ảnh gia chụp ảnh sản phẩm, ảnh chân dung, ảnh quảng cáo hay ảnh sự kiện diễn ra rất phổ biến. Tuy nhiên, sau khi bộ ảnh được hoàn thành, nhiều người cho rằng bên bỏ tiền thuê chụp đương nhiên là chủ sở hữu bản quyền. Thực tế, vấn đề này không đơn giản như vậy bởi pháp luật sở hữu trí tuệ có sự phân biệt giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả. Vậy Người chụp ảnh hay người thuê chụp là chủ sở hữu bản quyền? Hãy cùng VCD tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Tác phẩm nhiếp ảnh có được bảo hộ quyền tác giả không?

Từ ảnh chân dung, ảnh sản phẩm, ảnh quảng cáo cho đến ảnh nghệ thuật, mỗi bức ảnh đều có thể mang giá trị thương mại và giá trị sáng tạo riêng. Chính vì vậy, nhiều người thắc mắc liệu các bức ảnh có được pháp luật bảo hộ quyền tác giả hay không và quyền này phát sinh từ thời điểm nào.

Theo khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm nhiếp ảnh là một trong những loại hình tác phẩm được pháp luật bảo hộ quyền tác giả. Điều này có nghĩa rằng những bức ảnh được tạo ra từ hoạt động sáng tạo của con người sẽ được bảo vệ trước các hành vi sao chép, sử dụng hoặc khai thác trái phép.

Tác phẩm nhiếp ảnh được hiểu là sản phẩm được tạo ra bằng phương pháp ghi nhận hình ảnh thông qua máy ảnh hoặc các thiết bị tương tự. Một bức ảnh không chỉ đơn thuần là việc ghi lại hình ảnh của sự vật, hiện tượng mà còn thể hiện sự sáng tạo của người chụp thông qua việc lựa chọn góc máy, bố cục, ánh sáng, màu sắc, thời điểm chụp và nhiều yếu tố nghệ thuật khác. Chính những yếu tố sáng tạo này là cơ sở để tác phẩm nhiếp ảnh được bảo hộ quyền tác giả.

Theo quy định của pháp luật, quyền tác giả đối với tác phẩm nhiếp ảnh phát sinh kể từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định. Điều đó có nghĩa là ngay khi bức ảnh được lưu dưới dạng file ảnh kỹ thuật số, ảnh in hoặc bất kỳ hình thức lưu trữ hữu hình nào khác thì quyền tác giả đã tự động được xác lập. Việc bảo hộ này không phụ thuộc vào việc tác phẩm đã được công bố hay chưa, cũng không bắt buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký quyền tác giả.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc đăng ký quyền tác giả cho tác phẩm nhiếp ảnh vẫn được nhiều cá nhân, nhiếp ảnh gia và doanh nghiệp lựa chọn. Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả là căn cứ quan trọng giúp chủ sở hữu chứng minh quyền của mình khi xảy ra tranh chấp hoặc khi phát hiện người khác sử dụng hình ảnh trái phép. Đây cũng là cơ sở thuận lợi để yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Như vậy, dù là ảnh chân dung, ảnh sản phẩm, ảnh quảng cáo, ảnh sự kiện hay ảnh nghệ thuật, nếu được tạo ra từ hoạt động sáng tạo hợp pháp và được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định thì đều có thể được bảo hộ quyền tác giả theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Người chụp ảnh hay người thuê chụp là chủ sở hữu bản quyền?

Đây là một trong những vấn đề gây nhiều nhầm lẫn trong thực tế bởi nhiều người thường cho rằng người trực tiếp chụp ảnh đương nhiên là chủ sở hữu bản quyền đối với bức ảnh. Tuy nhiên, theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, cần phân biệt rõ giữa tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả.

Tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm. Đối với tác phẩm nhiếp ảnh, người lựa chọn góc chụp, bố cục, ánh sáng, thời điểm bấm máy và trực tiếp tạo ra bức ảnh thường được xác định là tác giả. Trong khi đó, chủ sở hữu quyền tác giả là cá nhân hoặc tổ chức nắm giữ các quyền tài sản đối với tác phẩm, bao gồm quyền sao chép, phân phối, công bố, khai thác thương mại hoặc cho phép người khác sử dụng tác phẩm.

Theo Điều 39 Luật Sở hữu trí tuệ, tổ chức hoặc cá nhân giao nhiệm vụ cho tác giả hoặc giao kết hợp đồng với tác giả để sáng tạo tác phẩm sẽ là chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm đó, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Điều này có nghĩa rằng nếu một doanh nghiệp thuê nhiếp ảnh gia chụp ảnh sản phẩm để phục vụ hoạt động quảng cáo hoặc một cá nhân thuê chụp bộ ảnh theo hợp đồng dịch vụ, thì bên thuê có thể là chủ sở hữu quyền tài sản đối với bộ ảnh sau khi tác phẩm được hoàn thành.

Tuy nhiên, việc người thuê trở thành chủ sở hữu quyền tác giả không làm mất đi tư cách tác giả của người chụp ảnh. Nhiếp ảnh gia vẫn được công nhận là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm và vẫn được hưởng các quyền nhân thân theo quy định của pháp luật, chẳng hạn như quyền được nêu tên trên tác phẩm hoặc quyền được công nhận là tác giả của bức ảnh.

Bên cạnh đó, Điều 39 Luật Sở hữu trí tuệ cũng cho phép các bên có thỏa thuận khác về quyền sở hữu. Vì vậy, nếu trong hợp đồng ghi nhận rằng quyền tài sản đối với ảnh vẫn thuộc về nhiếp ảnh gia hoặc hai bên cùng sở hữu tác phẩm thì thỏa thuận đó sẽ được ưu tiên áp dụng. Đây cũng là lý do vì sao trong nhiều hợp đồng chụp ảnh thương mại hiện nay, các điều khoản về quyền tác giả và quyền sử dụng hình ảnh luôn được quy định rất chi tiết.

Có thể thấy rằng, người chụp ảnh không phải lúc nào cũng là chủ sở hữu bản quyền và người thuê chụp cũng không mặc nhiên có toàn bộ quyền đối với tác phẩm. Việc xác định ai là chủ sở hữu bản quyền phụ thuộc vào quy định của pháp luật và đặc biệt là nội dung thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng chụp ảnh.

Bài viết trên là “Người chụp ảnh hay người thuê chụp là chủ sở hữu bản quyền?”. Khi thực hiện dịch vụ chụp ảnh, các bên nên có thỏa thuận rõ ràng về quyền sở hữu và phạm vi sử dụng tác phẩm để hạn chế tối đa những tranh chấp pháp lý có thể phát sinh trong tương lai.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp