Tạo video deepfake người nổi tiếng có bị xử phạt không?

Thời đại AI bùng nổ, việc tạo video deepfake người nổi tiếng không còn xa lạ. Chỉ với vài công cụ đơn giản, bất kỳ ai cũng có thể “biến hóa” khuôn mặt, giọng nói của một ca sĩ, diễn viên hay KOL vào nội dung bất kỳ. Tuy nhiên, rất nhiều người thắc mắc tạo video deepfake người nổi tiếng có bị xử phạt không? Cùng VCD tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé!

Deepfake là gì?

Deepfake là công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là kỹ thuật học sâu (deep learning), để tạo ra các video, hình ảnh hoặc âm thanh giả mạo với độ chân thực cực cao. Công nghệ này có thể “ghép” khuôn mặt, giọng nói của một người vào nội dung hoàn toàn khác, khiến người xem khó phân biệt thật giả bằng mắt thường.

Chỉ cần một lượng dữ liệu đầu vào tương đối nhỏ như ảnh chân dung, video ngắn hoặc mẫu giọng nói, các công cụ AI hiện nay có thể tạo ra video deepfake có độ chính xác đáng kinh ngạc. Chính vì vậy, deepfake đang ngày càng phổ biến trong sáng tạo nội dung, giải trí và marketing.

Tuy nhiên, cũng chính vì tính “giả mà như thật”, deepfake trở thành công cụ tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Cụ thể:

• Deepfake có thể xâm phạm danh dự, nhân phẩm và uy tín cá nhân khi gán ghép hình ảnh người khác vào nội dung sai sự thật hoặc phản cảm

• Có thể bị lợi dụng để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, đặc biệt trong các kịch bản giả mạo người nổi tiếng để kêu gọi đầu tư hoặc bán hàng

• Gây hiểu nhầm thông tin trong, làm sai lệch nhận thức của người xem và ảnh hưởng đến trật tự xã hội

Điểm đáng chú ý là, pháp luật Việt Nam hiện chưa có một văn bản riêng điều chỉnh trực tiếp “deepfake”. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là hành vi này nằm ngoài vùng kiểm soát. Ngược lại, hệ thống pháp luật hiện hành như Luật An ninh mạng, Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật Sở hữu trí tuệ… đã có đủ cơ sở để xử lý các hành vi lạm dụng deepfake.

Tạo video deepfake người nổi tiếng có bị xử phạt không?

Trên thực tế, việc tạo video deepfake người nổi tiếng có bị xử phạt hay không sẽ không được áp dụng một cách cứng nhắc, mà phụ thuộc vào mục đích sử dụng, nội dung thể hiện cũng như mức độ ảnh hưởng mà hành vi đó gây ra đối với cá nhân, tổ chức và xã hội.

Trường hợp 1: Tạo video deepfake người nổi tiếng bị xử phạt

Bên cạnh những ứng dụng mang tính sáng tạo, việc sử dụng deepfake với mục đích sai lệch hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực hoàn toàn có thể khiến bạn đối mặt với các chế tài pháp lý. Trên thực tế, phần lớn các rủi ro liên quan đến deepfake đều xuất phát từ việc lạm dụng hình ảnh người nổi tiếng mà không có sự cho phép hoặc sử dụng vào mục đích không minh bạch. Dưới đây là những trường hợp điển hình dễ bị xử phạt theo quy định pháp luật Việt Nam:

Sử dụng deepfake để bôi nhọ, xúc phạm danh dự người nổi tiếng

Một trong những hành vi phổ biến nhất là tạo video deepfake nhằm gán ghép phát ngôn sai sự thật, dàn dựng scandal giả, làm tổn hại đến hình ảnh, uy tín cá nhân.

Theo Điều 8 Luật An ninh mạng 2018, hành vi đăng tải thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, uy tín của cá nhân là bị nghiêm cấm.

Ví dụ:

• Tạo video deepfake khiến người nổi tiếng “phát ngôn gây sốc”

• Dàn dựng clip nhạy cảm nhằm câu view, gây chú ý

Trong các trường hợp này, dù chỉ với mục đích “giải trí”, người thực hiện vẫn có thể bị xử phạt nếu gây ảnh hưởng tiêu cực.

Dùng deepfake để quảng cáo, trục lợi trái phép

Việc lợi dụng hình ảnh người nổi tiếng để quảng cáo sản phẩm bằng deepfake là hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền hình ảnh cá nhân.

Cụ thể:

• Ghép mặt KOL, nghệ sĩ vào video quảng cáo mà chưa được đồng ý

• Tạo clip “review giả” để tăng độ tin tưởng cho sản phẩm

• Sử dụng deepfake để bán hàng, kiếm lợi nhuận

Theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi cung cấp hoặc chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật có thể bị phạt tiền từ 10 – 20 triệu đồng và buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm. Ngoài ra, người bị xâm phạm còn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Tạo deepfake phục vụ hành vi lừa đảo

Đây là trường hợp nguy hiểm nhất và có thể bị xử lý hình sự. Các hành vi thường gặp:

• Giả giọng người nổi tiếng để kêu gọi đầu tư, quyên góp

• Dùng video deepfake để tạo lòng tin và chiếm đoạt tài sản

• Mạo danh KOL để dẫn dụ người xem tham gia các hoạt động tài chính

Trong trường hợp này, người vi phạm có thể bị truy cứu theo:

• Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự)

• Mức phạt có thể lên đến tù giam tùy theo số tiền chiếm đoạt

Khi đó, deepfake lúc này không còn là công cụ giải trí, mà trở thành phương tiện phạm tội.

Phát tán nội dung deepfake gây ảnh hưởng xã hội

Không chỉ người tạo, người phát tán hoặc chia sẻ video deepfake cũng có thể bị xử lý nếu nội dung gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến trật tự xã hội và lan truyền tin giả trên mạng. Theo quy định pháp luật, hành vi chia sẻ thông tin sai sự thật trên môi trường mạng cũng bị xử phạt tương tự người tạo nội dung.

Trường hợp 2: Tạo video deepfake người nổi tiếng không bị xử phạt

Không phải mọi video deepfake đều bị xem là vi phạm pháp luật. Trên thực tế, vẫn tồn tại những trường hợp sử dụng công nghệ này một cách hợp pháp, có kiểm soát và không gây ra hệ lụy tiêu cực. Tuy nhiên, để “an toàn pháp lý”, người sáng tạo nội dung cần hiểu rõ các điều kiện dưới đây.

Mục đích giải trí, sáng tạo (có kiểm soát)

Deepfake hoàn toàn có thể được sử dụng trong lĩnh vực giải trí, sáng tạo nội dung nếu đảm bảo yếu tố minh bạch và không gây hiểu lầm.

Cụ thể:

• Các video mang tính parody (chế lại), meme hoặc hài hước nhằm mục đích giải trí, không mang tính công kích

• Nội dung phải rõ ràng là giả lập, không khiến người xem tin rằng đó là phát ngôn hoặc hành động có thật của người nổi tiếng

• Không sử dụng deepfake để bôi nhọ, xúc phạm danh dự hoặc tạo scandal giả

Ví dụ: Một video ghép mặt người nổi tiếng vào tình huống hài hước, có chú thích rõ ràng và không làm sai lệch hình ảnh cá nhân có thể được xem là chấp nhận được.

Tuy nhiên, cần lưu ý: chỉ một chi tiết nhỏ gây hiểu nhầm cũng có thể khiến nội dung từ “giải trí” chuyển sang “vi phạm”.

Có sự đồng ý của người được sử dụng hình ảnh

Đây là yếu tố quan trọng nhất giúp video deepfake trở nên hợp pháp. Trong các trường hợp dưới đây việc tạo video deepfake sẽ không bị xử phạt, vì không xâm phạm quyền hình ảnh cá nhân.

• Hợp tác quảng cáo có ký kết hợp đồng rõ ràng

• Sử dụng hình ảnh trong dự án nghệ thuật, phim ảnh, truyền thông được cấp phép

• Có văn bản đồng ý hoặc ủy quyền từ người nổi tiếng

Trên thực tế, nhiều chiến dịch marketing hiện nay đã sử dụng AI để tái hiện hình ảnh người nổi tiếng, nhưng luôn đi kèm với sự cho phép và kiểm soát chặt chẽ về nội dung.

Nội dung minh bạch, không gây hại

Một video deepfake được xem là “an toàn” khi đảm bảo yếu tố minh bạch và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội.

Cụ thể:

• Có ghi chú rõ ràng như: “nội dung giả lập”, “AI-generated”, “deepfake”

• Không lan truyền thông tin sai sự thật hoặc gây hiểu nhầm

• Không phục vụ mục đích trục lợi, lừa đảo hoặc thao túng nhận thức

Việc minh bạch giúp người xem nhận thức đúng bản chất nội dung, từ đó giảm thiểu rủi ro pháp lý cho người tạo. Dù có những trường hợp không bị xử phạt, nhưng ranh giới giữa hợp pháp và vi phạm trong deepfake là rất mỏng manh.

Một video có thể ban đầu chỉ mang tính giải trí, nhưng nếu lan truyền rộng và bị hiểu sai vẫn có thể bị xem xét xử lý. Vì vậy, khi sử dụng deepfake, đặc biệt với người nổi tiếng, người làm content cần đặt yếu tố đạo đức và pháp lý lên hàng đầu, luôn kiểm tra mức độ ảnh hưởng trước khi đăng tải. Nói cách khác, deepfake không sai, nhưng cách bạn sử dụng nó mới là yếu tố quyết định bạn có vi phạm pháp luật hay không.

Trên đây là bài viết “Tạo video deepfake người nổi tiếng có bị xử phạt không?”. Hy vọng những thông tin vừa rồi đã giúp bạn hiểu rõ ranh giới pháp lý khi sử dụng công nghệ deepfake trong thực tế.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp