Tác giả: Biên Tập Viên

Việc sử dụng dữ liệu để huấn luyện mô hình AI đang trở thành xu hướng phổ biến trên toàn cầu, đặc biệt là trong các lĩnh vực như nhận diện khuôn mặt, xử lý hình ảnh hay tạo nội dung deepfake. Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng đặt ra là: dùng ảnh người thật để train AI có vi phạm bản quyền không? Bài viết dưới đây, hãy cùng VCD tìm hiểu nhé!

Dùng ảnh người thật để train AI là gì?

“Train AI” (huấn luyện AI) là quá trình cung cấp dữ liệu cho mô hình học máy để nó học cách nhận diện, phân tích hoặc tạo ra nội dung mới. Trong đó, ảnh người thật thường được sử dụng làm dữ liệu đầu vào để AI học các đặc điểm như:

• Khuôn mặt, biểu cảm

• Giới tính, độ tuổi

• Hành vi, cử chỉ

• Phong cách hình ảnh

Ví dụ:

• AI nhận diện khuôn mặt cần hàng triệu bức ảnh để phân biệt người A và người B

• AI tạo ảnh (như deepfake) cần dữ liệu gốc để tái tạo khuôn mặt một người cụ thể

Không thể phủ nhận rằng AI càng “thông minh” thì dữ liệu đầu vào càng cần đa dạng và chân thực, và chính vì vậy, ảnh người thật mang lại rất nhiều lợi thế như độ xác thực cao, sự phong phú về góc chụp, ánh sáng, bối cảnh và biểu cảm. Tuy nhiên, cũng chính vì giá trị này mà nhiều cá nhân và doanh nghiệp đã thu thập, sử dụng ảnh hàng loạt mà chưa đánh giá đầy đủ các hệ quả pháp lý có thể phát sinh.

Dùng ảnh người thật để train AI có vi phạm bản quyền không?

Việc sử dụng ảnh người thật để huấn luyện AI không thể kết luận đúng – sai một cách tuyệt đối, mà phụ thuộc rất lớn vào nguồn gốc dữ liệu và mục đích khai thác. Để đánh giá chính xác vấn đề này dưới góc độ pháp lý, cần xem xét đồng thời hai khía cạnh quan trọng: quyền tác giả đối với bức ảnh và quyền đối với hình ảnh cá nhân của người xuất hiện trong ảnh.

Ảnh người thật có được bảo hộ bản quyền không?

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, ảnh chụp hoàn toàn có thể được bảo hộ quyền tác giả nếu đáp ứng điều kiện là một tác phẩm sáng tạo.

Cụ thể, tại Khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, pháp luật quy định rõ: “Tác phẩm nhiếp ảnh là một trong các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả.”

Điều này đồng nghĩa với việc hầu hết các bức ảnh chụp, bao gồm cả ảnh người thật, đều có thể được coi là tác phẩm nhiếp ảnh, và người chụp hoặc chủ sở hữu hợp pháp của bức ảnh sẽ nắm giữ quyền tác giả đối với tác phẩm đó.

Bên cạnh đó, Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định về quyền tài sản của chủ sở hữu tác phẩm, bao gồm các quyền quan trọng như:

• Quyền sao chép tác phẩm dưới mọi hình thức

• Quyền phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm

• Quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng

Trong bối cảnh này, việc sử dụng ảnh để train AI về bản chất có thể bị coi là hành vi “sao chép dữ liệu”, bởi bạn đang đưa hình ảnh vào hệ thống để xử lý, lưu trữ và phân tích. Nếu hành vi này được thực hiện mà không có sự cho phép của chủ sở hữu, thì hoàn toàn có thể bị xem là xâm phạm quyền tác giả.

Quyền đối với hình ảnh cá nhân

Ngoài yếu tố bản quyền, một khía cạnh pháp lý quan trọng khác cần xem xét là quyền đối với hình ảnh cá nhân, được quy định tại Bộ luật Dân sự Việt Nam.

Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật nêu rõ: “Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý.”

Quy định này cho thấy, ngay cả khi bạn có quyền sử dụng bức ảnh (Ví dụ đã mua ảnh stock hoặc được cấp phép bản quyền), thì việc sử dụng hình ảnh của người xuất hiện trong ảnh vẫn cần sự đồng ý của chính họ, đặc biệt trong các trường hợp sử dụng cho mục đích thương mại hoặc có khả năng ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm.

Do đó, nếu bạn sử dụng ảnh người thật để train AI mà không có sự đồng ý của người trong ảnh, bạn có thể vi phạm quyền cá nhân, ngay cả khi không vi phạm bản quyền theo nghĩa truyền thống.

Các trường hợp dùng ảnh người thật train AI không vi phạm bản quyền

Không phải mọi trường hợp sử dụng ảnh người thật để train AI đều vi phạm pháp luật. Trên thực tế, bạn hoàn toàn có thể sử dụng dữ liệu hợp pháp nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

Thứ nhất, ảnh thuộc phạm vi công cộng (public domain)

Đây là những tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả hoặc chủ sở hữu đã từ bỏ quyền của mình. Khi đó, bạn có thể tự do sử dụng mà không cần xin phép.

Thứ hai, ảnh có giấy phép sử dụng rõ ràng

Nhiều nền tảng cung cấp ảnh với giấy phép như Creative Commons (CC0, CC BY…), cho phép sử dụng trong nhiều mục đích khác nhau, bao gồm cả huấn luyện AI, miễn là tuân thủ điều kiện của giấy phép.

Thứ ba, được sự cho phép của chủ sở hữu

Đây là cách an toàn nhất về mặt pháp lý, khi bạn ký hợp đồng hoặc có văn bản đồng ý từ chủ sở hữu ảnh hoặc người trong ảnh để sử dụng dữ liệu cho mục đích train AI.

Thứ tư, sử dụng trong phạm vi nghiên cứu, giảng dạy (có giới hạn)

Theo Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ, pháp luật cho phép sử dụng tác phẩm mà không cần xin phép trong một số trường hợp đặc biệt như nghiên cứu khoa học hoặc giảng dạy, với điều kiện không nhằm mục đích thương mại và phải ghi rõ nguồn gốc.

Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý rằng nếu ban đầu bạn sử dụng dữ liệu cho mục đích nghiên cứu nhưng sau đó thương mại hóa sản phẩm AI (ví dụ bán phần mềm, cung cấp dịch vụ), thì hành vi này vẫn có thể bị coi là vi phạm bản quyền nếu không có sự cho phép hợp pháp.

Trên đây là bài viết “Dùng ảnh người thật để train AI có vi phạm bản quyền không?”. Có thể thấy rằng, việc sử dụng hình ảnh để huấn luyện AI là một vấn đề phức tạp, không chỉ dừng lại ở yếu tố công nghệ mà còn liên quan chặt chẽ đến quy định pháp luật về quyền tác giả và quyền hình ảnh cá nhân. Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành “tài sản số” quan trọng, mọi hành vi thu thập, khai thác và sử dụng hình ảnh đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng nhằm tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp

Thời đại AI bùng nổ, việc tạo video deepfake người nổi tiếng không còn xa lạ. Chỉ với vài công cụ đơn giản, bất kỳ ai cũng có thể “biến hóa” khuôn mặt, giọng nói của một ca sĩ, diễn viên hay KOL vào nội dung bất kỳ. Tuy nhiên, rất nhiều người thắc mắc tạo video deepfake người nổi tiếng có bị xử phạt không? Cùng VCD tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé!

Deepfake là gì?

Deepfake là công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là kỹ thuật học sâu (deep learning), để tạo ra các video, hình ảnh hoặc âm thanh giả mạo với độ chân thực cực cao. Công nghệ này có thể “ghép” khuôn mặt, giọng nói của một người vào nội dung hoàn toàn khác, khiến người xem khó phân biệt thật giả bằng mắt thường.

Chỉ cần một lượng dữ liệu đầu vào tương đối nhỏ như ảnh chân dung, video ngắn hoặc mẫu giọng nói, các công cụ AI hiện nay có thể tạo ra video deepfake có độ chính xác đáng kinh ngạc. Chính vì vậy, deepfake đang ngày càng phổ biến trong sáng tạo nội dung, giải trí và marketing.

Tuy nhiên, cũng chính vì tính “giả mà như thật”, deepfake trở thành công cụ tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Cụ thể:

• Deepfake có thể xâm phạm danh dự, nhân phẩm và uy tín cá nhân khi gán ghép hình ảnh người khác vào nội dung sai sự thật hoặc phản cảm

• Có thể bị lợi dụng để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, đặc biệt trong các kịch bản giả mạo người nổi tiếng để kêu gọi đầu tư hoặc bán hàng

• Gây hiểu nhầm thông tin trong, làm sai lệch nhận thức của người xem và ảnh hưởng đến trật tự xã hội

Điểm đáng chú ý là, pháp luật Việt Nam hiện chưa có một văn bản riêng điều chỉnh trực tiếp “deepfake”. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là hành vi này nằm ngoài vùng kiểm soát. Ngược lại, hệ thống pháp luật hiện hành như Luật An ninh mạng, Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật Sở hữu trí tuệ… đã có đủ cơ sở để xử lý các hành vi lạm dụng deepfake.

Tạo video deepfake người nổi tiếng có bị xử phạt không?

Trên thực tế, việc tạo video deepfake người nổi tiếng có bị xử phạt hay không sẽ không được áp dụng một cách cứng nhắc, mà phụ thuộc vào mục đích sử dụng, nội dung thể hiện cũng như mức độ ảnh hưởng mà hành vi đó gây ra đối với cá nhân, tổ chức và xã hội.

Trường hợp 1: Tạo video deepfake người nổi tiếng bị xử phạt

Bên cạnh những ứng dụng mang tính sáng tạo, việc sử dụng deepfake với mục đích sai lệch hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực hoàn toàn có thể khiến bạn đối mặt với các chế tài pháp lý. Trên thực tế, phần lớn các rủi ro liên quan đến deepfake đều xuất phát từ việc lạm dụng hình ảnh người nổi tiếng mà không có sự cho phép hoặc sử dụng vào mục đích không minh bạch. Dưới đây là những trường hợp điển hình dễ bị xử phạt theo quy định pháp luật Việt Nam:

Sử dụng deepfake để bôi nhọ, xúc phạm danh dự người nổi tiếng

Một trong những hành vi phổ biến nhất là tạo video deepfake nhằm gán ghép phát ngôn sai sự thật, dàn dựng scandal giả, làm tổn hại đến hình ảnh, uy tín cá nhân.

Theo Điều 8 Luật An ninh mạng 2018, hành vi đăng tải thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, uy tín của cá nhân là bị nghiêm cấm.

Ví dụ:

• Tạo video deepfake khiến người nổi tiếng “phát ngôn gây sốc”

• Dàn dựng clip nhạy cảm nhằm câu view, gây chú ý

Trong các trường hợp này, dù chỉ với mục đích “giải trí”, người thực hiện vẫn có thể bị xử phạt nếu gây ảnh hưởng tiêu cực.

Dùng deepfake để quảng cáo, trục lợi trái phép

Việc lợi dụng hình ảnh người nổi tiếng để quảng cáo sản phẩm bằng deepfake là hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền hình ảnh cá nhân.

Cụ thể:

• Ghép mặt KOL, nghệ sĩ vào video quảng cáo mà chưa được đồng ý

• Tạo clip “review giả” để tăng độ tin tưởng cho sản phẩm

• Sử dụng deepfake để bán hàng, kiếm lợi nhuận

Theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi cung cấp hoặc chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật có thể bị phạt tiền từ 10 – 20 triệu đồng và buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm. Ngoài ra, người bị xâm phạm còn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Tạo deepfake phục vụ hành vi lừa đảo

Đây là trường hợp nguy hiểm nhất và có thể bị xử lý hình sự. Các hành vi thường gặp:

• Giả giọng người nổi tiếng để kêu gọi đầu tư, quyên góp

• Dùng video deepfake để tạo lòng tin và chiếm đoạt tài sản

• Mạo danh KOL để dẫn dụ người xem tham gia các hoạt động tài chính

Trong trường hợp này, người vi phạm có thể bị truy cứu theo:

• Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự)

• Mức phạt có thể lên đến tù giam tùy theo số tiền chiếm đoạt

Khi đó, deepfake lúc này không còn là công cụ giải trí, mà trở thành phương tiện phạm tội.

Phát tán nội dung deepfake gây ảnh hưởng xã hội

Không chỉ người tạo, người phát tán hoặc chia sẻ video deepfake cũng có thể bị xử lý nếu nội dung gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến trật tự xã hội và lan truyền tin giả trên mạng. Theo quy định pháp luật, hành vi chia sẻ thông tin sai sự thật trên môi trường mạng cũng bị xử phạt tương tự người tạo nội dung.

Trường hợp 2: Tạo video deepfake người nổi tiếng không bị xử phạt

Không phải mọi video deepfake đều bị xem là vi phạm pháp luật. Trên thực tế, vẫn tồn tại những trường hợp sử dụng công nghệ này một cách hợp pháp, có kiểm soát và không gây ra hệ lụy tiêu cực. Tuy nhiên, để “an toàn pháp lý”, người sáng tạo nội dung cần hiểu rõ các điều kiện dưới đây.

Mục đích giải trí, sáng tạo (có kiểm soát)

Deepfake hoàn toàn có thể được sử dụng trong lĩnh vực giải trí, sáng tạo nội dung nếu đảm bảo yếu tố minh bạch và không gây hiểu lầm.

Cụ thể:

• Các video mang tính parody (chế lại), meme hoặc hài hước nhằm mục đích giải trí, không mang tính công kích

• Nội dung phải rõ ràng là giả lập, không khiến người xem tin rằng đó là phát ngôn hoặc hành động có thật của người nổi tiếng

• Không sử dụng deepfake để bôi nhọ, xúc phạm danh dự hoặc tạo scandal giả

Ví dụ: Một video ghép mặt người nổi tiếng vào tình huống hài hước, có chú thích rõ ràng và không làm sai lệch hình ảnh cá nhân có thể được xem là chấp nhận được.

Tuy nhiên, cần lưu ý: chỉ một chi tiết nhỏ gây hiểu nhầm cũng có thể khiến nội dung từ “giải trí” chuyển sang “vi phạm”.

Có sự đồng ý của người được sử dụng hình ảnh

Đây là yếu tố quan trọng nhất giúp video deepfake trở nên hợp pháp. Trong các trường hợp dưới đây việc tạo video deepfake sẽ không bị xử phạt, vì không xâm phạm quyền hình ảnh cá nhân.

• Hợp tác quảng cáo có ký kết hợp đồng rõ ràng

• Sử dụng hình ảnh trong dự án nghệ thuật, phim ảnh, truyền thông được cấp phép

• Có văn bản đồng ý hoặc ủy quyền từ người nổi tiếng

Trên thực tế, nhiều chiến dịch marketing hiện nay đã sử dụng AI để tái hiện hình ảnh người nổi tiếng, nhưng luôn đi kèm với sự cho phép và kiểm soát chặt chẽ về nội dung.

Nội dung minh bạch, không gây hại

Một video deepfake được xem là “an toàn” khi đảm bảo yếu tố minh bạch và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội.

Cụ thể:

• Có ghi chú rõ ràng như: “nội dung giả lập”, “AI-generated”, “deepfake”

• Không lan truyền thông tin sai sự thật hoặc gây hiểu nhầm

• Không phục vụ mục đích trục lợi, lừa đảo hoặc thao túng nhận thức

Việc minh bạch giúp người xem nhận thức đúng bản chất nội dung, từ đó giảm thiểu rủi ro pháp lý cho người tạo. Dù có những trường hợp không bị xử phạt, nhưng ranh giới giữa hợp pháp và vi phạm trong deepfake là rất mỏng manh.

Một video có thể ban đầu chỉ mang tính giải trí, nhưng nếu lan truyền rộng và bị hiểu sai vẫn có thể bị xem xét xử lý. Vì vậy, khi sử dụng deepfake, đặc biệt với người nổi tiếng, người làm content cần đặt yếu tố đạo đức và pháp lý lên hàng đầu, luôn kiểm tra mức độ ảnh hưởng trước khi đăng tải. Nói cách khác, deepfake không sai, nhưng cách bạn sử dụng nó mới là yếu tố quyết định bạn có vi phạm pháp luật hay không.

Trên đây là bài viết “Tạo video deepfake người nổi tiếng có bị xử phạt không?”. Hy vọng những thông tin vừa rồi đã giúp bạn hiểu rõ ranh giới pháp lý khi sử dụng công nghệ deepfake trong thực tế.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp

Thời đại marketing bùng nổ, việc sử dụng hình ảnh KOL để quảng cáo sản phẩm đang trở nên phổ biến. Tuy nhiên, không ít cá nhân và doanh nghiệp vì muốn “ăn theo” độ nổi tiếng mà tự ý sử dụng hình ảnh KOL khi chưa có sự đồng ý. Vậy dùng hình KOL để quảng cáo khi chưa hợp tác có bị kiện không? Cùng VCD tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

KOL là gì? Tại sao lại dùng hình KOL để quảng cáo?

KOL (Key Opinion Leader) là những cá nhân có sức ảnh hưởng lớn đến cộng đồng trong một lĩnh vực cụ thể như: giải trí, làm đẹp, thời trang, công nghệ, tài chính hay kinh doanh. Họ có thể là người nổi tiếng, chuyên gia, blogger, TikToker hoặc bất kỳ ai sở hữu lượng người theo dõi đáng kể và có khả năng tác động đến hành vi tiêu dùng của công chúng.

Khác với quảng cáo truyền thống, KOL tạo ra niềm tin dựa trên hình ảnh cá nhân, trải nghiệm thật và sự kết nối với người theo dõi. Chính yếu tố “niềm tin” này khiến KOL trở thành một trong những công cụ marketing hiệu quả nhất hiện nay.

Việc sử dụng hình ảnh KOL trong quảng cáo mang lại nhiều lợi ích rõ rệt:

• Tăng độ tin cậy cho sản phẩm: Người tiêu dùng có xu hướng tin tưởng vào những gì KOL chia sẻ hơn là quảng cáo trực tiếp từ thương hiệu. Khi một KOL xuất hiện cùng sản phẩm, khách hàng dễ dàng mặc định rằng sản phẩm đó đã được kiểm chứng hoặc đáng để thử.

• Tạo hiệu ứng lan truyền nhanh: Chỉ cần một bài đăng, video hoặc hình ảnh từ KOL, thông tin về sản phẩm có thể tiếp cận hàng chục nghìn đến hàng triệu người trong thời gian ngắn. Đây là lợi thế vượt trội so với nhiều kênh quảng cáo truyền thống.

• Gia tăng tỷ lệ chuyển đổi và doanh số: KOL không chỉ giúp sản phẩm được biết đến mà còn thúc đẩy hành vi mua hàng. Đặc biệt trong các lĩnh vực như mỹ phẩm, thời trang, đồ ăn, công nghệ… hiệu quả này càng rõ rệt.

• Định vị thương hiệu nhanh chóng: Việc lựa chọn đúng KOL phù hợp với tệp khách hàng giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu một cách rõ ràng và nhất quán.

Chính vì những lợi ích “đánh trúng tâm lý người tiêu dùng” này, nhiều cá nhân và doanh nghiệp đã tận dụng hình ảnh KOL như một “đòn bẩy marketing”. Tuy nhiên, thay vì hợp tác chính thức, không ít đơn vị lại tự ý lấy hình ảnh từ Internet, mạng xã hội để quảng cáo sản phẩm mà chưa có sự cho phép.

Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiều tranh chấp pháp lý và rủi ro thương hiệu trong thời gian gần đây.

Dùng hình KOL để quảng cáo khi hợp tác có vi phạm pháp luật không?

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, hình ảnh cá nhân được xem là một phần thuộc quyền nhân thân và được pháp luật bảo vệ. Điều này có nghĩa là mỗi cá nhân, bao gồm cả KOL, người nổi tiếng hay người bình thường đều có quyền kiểm soát việc hình ảnh của mình được sử dụng như thế nào, ở đâu và với mục đích gì.

Trong bối cảnh marketing hiện nay, việc sử dụng hình ảnh KOL thường gắn liền với mục đích quảng cáo, bán hàng hoặc xây dựng thương hiệu. Đây đều được xem là mục đích thương mại. Vì vậy, nếu doanh nghiệp hoặc cá nhân tự ý sử dụng hình ảnh KOL mà chưa được sự đồng ý, thì hành vi đó đã xâm phạm trực tiếp đến quyền cá nhân và có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, Điều 32 (Quyền của cá nhân đối với hình ảnh) quy định rõ: “Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

Từ quy định trên, có thể hiểu rõ các nguyên tắc quan trọng sau:

• Phải có sự đồng ý của chủ thể hình ảnh: Dù bạn lấy ảnh từ Google, Facebook, TikTok hay bất kỳ nền tảng nào, điều đó không đồng nghĩa với việc bạn có quyền sử dụng cho mục đích quảng cáo.

• Mục đích thương mại cần có thỏa thuận rõ ràng: Khi sử dụng hình ảnh để bán hàng, chạy quảng cáo, PR sản phẩm… bạn bắt buộc phải xin phép và thường phải trả thù lao (trừ khi hai bên có thỏa thuận khác)

• Không phân biệt nổi tiếng hay không: Quyền này áp dụng cho tất cả mọi người, không chỉ riêng KOL. Tuy nhiên, với KOL, mức độ ảnh hưởng lớn hơn nên rủi ro pháp lý và mức bồi thường thường cũng cao hơn.

Như vậy, dùng hình KPL để quảng cáo với mục đích thương lại, không xin phép chính là xâm phạm quyền hình ảnh cá nhân và hành vi này chính là hành vi vi phạm pháp luật.

Dùng hình KOL để quảng cáo khi chưa hợp tác có bị kiện không?

Trong thực tế, đã có rất nhiều trường hợp KOL, người nổi tiếng hoặc thậm chí người bình thường lên tiếng khi phát hiện hình ảnh của mình bị sử dụng trái phép trong quảng cáo. Khi đó, họ hoàn toàn có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật.

Việc tự ý sử dụng hình ảnh KOL không chỉ dừng lại ở mức “vi phạm hành chính”, mà còn có thể phát sinh trách nhiệm dân sự nếu gây ra thiệt hại thực tế về danh tiếng, thu nhập hoặc cơ hội hợp tác của họ.

Khi phát hiện hình ảnh bị sử dụng trái phép, KOL có thể thực hiện các biện pháp sau:

• Yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm: Đây là yêu cầu cơ bản và thường được thực hiện đầu tiên nhằm chấm dứt hành vi vi phạm ngay lập tức.

• Yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai: Nếu việc sử dụng hình ảnh gây ảnh hưởng đến danh tiếng hoặc khiến công chúng hiểu nhầm rằng KOL đang hợp tác với thương hiệu, họ có quyền yêu cầu đính chính.

• Yêu cầu bồi thường thiệt hại: Trong trường hợp hành vi vi phạm gây tổn thất về kinh tế hoặc tinh thần, KOL có thể yêu cầu bên vi phạm bồi thường theo quy định.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, Điều 584 (Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại) quy định: “Người nào có hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.”

Việc sử dụng hình ảnh KOL khi chưa được phép không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị kiện và bồi thường thiệt hại rất cao. Vì vậy, thay vì “lách luật” hoặc tận dụng hình ảnh trái phép, doanh nghiệp nên lựa chọn cách tiếp cận an toàn hơn như hợp tác chính thức, minh bạch và có ràng buộc pháp lý rõ ràng để tránh những rủi ro không đáng có.

Trên đây là bài viết “Dùng hình KOL để quảng cáo khi hợp tác có bị kiện không?”. Hy vọng qua những phân tích chi tiết và căn cứ pháp lý cụ thể, bạn đã hiểu rõ ranh giới giữa “tận dụng hình ảnh để marketing” và “vi phạm quyền cá nhân”.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp

Trong quá trình sáng tạo nội dung, đặc biệt trong các lĩnh vực như truyền thông, xuất bản hoặc marketing, việc một tác phẩm được chỉnh sửa, biên tập bởi nhiều người là điều phổ biến. Tuy nhiên, không ít trường hợp phát sinh tranh chấp khi người chỉnh sửa cho rằng mình có quyền tác giả đối với nội dung đã chỉnh sửa. Vậy, dưới góc độ pháp luật, người chỉnh sửa nội dung có được coi là tác giả hay không? Bài viết của VCD dưới đây sẽ giúp bạn.

Khái niệm người chỉnh sửa nội dung trong lĩnh vực quyền tác giả

Pháp luật sở hữu trí tuệ hiện hành không quy định cụ thể về “người chỉnh sửa nội dung”. Tuy nhiên, trên thực tế, có thể hiểu đây là cá nhân tham gia vào quá trình hoàn thiện tác phẩm thông qua việc sửa đổi, bổ sung hoặc sắp xếp lại nội dung đã có.

Hoạt động chỉnh sửa có thể diễn ra ở nhiều mức độ khác nhau. Có trường hợp chỉ đơn thuần là sửa lỗi chính tả, ngữ pháp, định dạng văn bản. Cũng có trường hợp người chỉnh sửa tham gia sâu hơn, như biên tập lại nội dung, viết lại một số phần hoặc bổ sung ý tưởng.

Việc phân biệt các mức độ chỉnh sửa này là rất quan trọng. Bởi lẽ, về mặt pháp lý, không phải bất kỳ sự tham gia nào vào quá trình hoàn thiện tác phẩm cũng được coi là hoạt động sáng tạo làm phát sinh quyền tác giả.

Quy định của pháp luật về điều kiện công nhận tác giả đối với tác phẩm

Theo Điều 13 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung), tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra toàn bộ hoặc một phần tác phẩm. Quy định này cho thấy, yếu tố cốt lõi để được công nhận là tác giả chính là hoạt động sáng tạo.

“Trực tiếp sáng tạo” được hiểu là việc cá nhân tự mình tạo ra nội dung bằng tư duy và khả năng sáng tạo của mình. Điều này có nghĩa là pháp luật không công nhận tư cách tác giả đối với những người chỉ tham gia hỗ trợ hoặc thực hiện các công việc mang tính kỹ thuật.

Ngoài ra, quy định “một phần tác phẩm” cũng rất đáng chú ý. Pháp luật thừa nhận một người có thể là tác giả hoặc đồng tác giả nếu họ tạo ra một phần nội dung có tính độc lập và mang dấu ấn cá nhân. Tuy nhiên, phần đóng góp này phải thực sự là kết quả của hoạt động sáng tạo, chứ không chỉ là chỉnh sửa hình thức hoặc làm rõ câu chữ.

Như vậy, có thể hiểu đơn giản rằng: không phải cứ tham gia vào quá trình làm ra một tác phẩm là trở thành tác giả. Chỉ những ai tạo ra nội dung mang tính sáng tạo mới được pháp luật công nhận là tác giả.

Người chỉnh sửa nội dung có được coi là tác giả không?

Từ các tiêu chí pháp lý nêu trên, có thể khẳng định rằng người chỉnh sửa nội dung không đương nhiên được coi là tác giả. Việc có được công nhận hay không phụ thuộc vào bản chất của hoạt động chỉnh sửa.

Trong trường hợp người chỉnh sửa chỉ thực hiện các công việc như sửa lỗi chính tả, ngữ pháp, định dạng hoặc sắp xếp lại bố cục, thì đây là các hoạt động mang tính kỹ thuật. Những hoạt động này không tạo ra nội dung mới, do đó không được coi là “sáng tạo” theo quy định tại Điều 13 Luật Sở hữu trí tuệ. Vì vậy, người thực hiện các công việc này không được công nhận là tác giả.

Ngay cả khi việc biên tập giúp nội dung trở nên mạch lạc, dễ hiểu hơn, nhưng nếu không tạo ra yếu tố mới về nội dung hoặc cách thể hiện mang tính sáng tạo, thì cũng chưa đủ điều kiện để phát sinh quyền tác giả.

Ngược lại, nếu người chỉnh sửa có sự can thiệp đáng kể vào nội dung, như viết lại đoạn văn, bổ sung ý tưởng, thay đổi cách diễn đạt hoặc phát triển thêm nội dung mới, thì phần đóng góp này có thể mang tính sáng tạo. Khi đó, nếu có thể xác định được phần đóng góp độc lập và có dấu ấn cá nhân, người chỉnh sửa có thể được xem xét là đồng tác giả.

Ngoài ra, theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, trong trường hợp việc chỉnh sửa mang tính cải biên, chuyển thể hoặc phát triển từ tác phẩm gốc, thì người thực hiện có thể trở thành tác giả của tác phẩm phái sinh. Tuy nhiên, điều kiện bắt buộc là phải có sự cho phép của chủ sở hữu tác phẩm gốc và không được xâm phạm đến quyền của tác giả ban đầu.

Như vậy, ranh giới giữa “chỉnh sửa” và “sáng tạo” chính là yếu tố quyết định. Không phải mọi chỉnh sửa đều làm phát sinh quyền tác giả, mà chỉ những chỉnh sửa có tính sáng tạo thực sự mới được pháp luật ghi nhận.

Một số lưu ý trong việc xác định quyền tác giả đối với nội dung đã được chỉnh sửa

Trong thực tiễn, việc phân định giữa chỉnh sửa kỹ thuật và chỉnh sửa sáng tạo không phải lúc nào cũng rõ ràng. Điều này dễ dẫn đến tranh chấp, đặc biệt trong môi trường làm việc nhóm hoặc thuê ngoài sáng tạo nội dung.

Vì vậy, các bên nên xác định rõ vai trò của từng người ngay từ đầu. Trong hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ, cần ghi nhận cụ thể ai là tác giả, ai là người chỉnh sửa hoặc biên tập. Điều này giúp tránh những hiểu lầm và tranh chấp về sau.

Đối với các trường hợp chỉnh sửa mang tính cải biên từ tác phẩm đã có, cần tuân thủ quy định tại Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, đặc biệt là yêu cầu phải có sự đồng ý của chủ sở hữu tác phẩm gốc. Nếu không, dù có sáng tạo, việc sử dụng vẫn có thể bị coi là xâm phạm quyền tác giả.

Ngoài ra, việc lưu giữ bản thảo, tài liệu và các chứng cứ liên quan đến quá trình sáng tạo cũng rất quan trọng. Đây sẽ là cơ sở để chứng minh quyền tác giả khi có tranh chấp xảy ra.

Trên đây là bài viết “Người chỉnh sửa nội dung có được coi là tác giả không?” mà VCD gửi đến bạn. Chúng tôi hi vọng bài viết này có ích với các bạn.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp

Đăng ký quyền tác giả là bước quan trọng giúp cá nhân, doanh nghiệp bảo vệ thành quả sáng tạo của mình trước nguy cơ sao chép, xâm phạm. Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều người vẫn mắc phải những sai lầm cơ bản trong quá trình đăng ký, dẫn đến việc hồ sơ bị từ chối, mất thời gian hoặc thậm chí không được bảo hộ đúng cách. Trong bài viết này, VCD sẽ chỉ ra 7 sai lầm thường gặp khi đăng ký quyền tác giả và cách khắc phục.

7 sai lầm thường gặp khi đăng ký quyền tác giả

Hiểu sai về bản chất của quyền tác giả

Rất nhiều người chưa hiểu đúng bản chất của quyền tác giả, dẫn đến có những suy nghĩ như:

• Không cần đăng ký vẫn được bảo hộ nên không cần làm thủ tục

• Đăng ký quyền tác giả là bắt buộc mới có quyền

Theo Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam: “Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký.”

Điều này có nghĩa, quyền tác giả là phát sinh tự động khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới dạng vật chất, không phụ thuộc vào việc đăng ký. Tuy nhiên, đăng ký bản quyền lại đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc làm bằng chứng pháp lý khi tranh chấp, xác lập quyền sở hữu rõ ràng và hạn chế rủi ro bị chiếm đoạt.

Ví dụ: Một nhạc sĩ sáng tác ra bài hát nhưng không đăng ký. Sau đó bị một bên khác sao chép và lấy đi đăng ký trước. Khi xảy ra tranh chấp, người đăng ký trước có lợi thế chứng minh.

Cách tránh: Dù pháp luật công nhận quyền tác giả ngay khi tác phẩm được tạo ra, nhưng bạn vẫn nên đăng ký sớm để có bằng chứng pháp lý rõ ràng, giúp bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.

Chuẩn bị hồ sơ sơ sài, thiếu tính pháp lý

Đây là lỗi phổ biến nhất khiến hồ sơ đăng ký quyền tác giả trả lại nhiều lần, bị yêu cầu sửa đổi/ bổ sung nhiều lần. Từ đó thời gian cấp giấy chứng nhận bản quyền tác giả bị kéo dài lâu hơn.

Một số lỗi về hồ sơ thường gặp:

• Tờ khai điền sai hoặc thiếu thông tin

• Bản sao tác phẩm không rõ ràng

• Thiếu giấy tờ chứng minh quyền sở hữu

• Không ký tên, đóng dấu đúng quy định

Cách tránh: Chuẩn bị hồ sơ theo checklist chuẩn và kiểm tra kỹ trước khi nộp để tránh sai sót không đáng có.

• Đối với cá nhân: Tờ khai đăng ký, 02 bản sao tác phẩm, CCCD/CMND

• Đối với doanh nghiệp: Giấy phép kinh doanh, quyết định giao nhiệm vụ hoặc hợp đồng sáng tạo, giấy cam kết quyền sở hữu.

Xác định sai loại hình tác phẩm khi đăng ký

Việc xác định sai loại hình tác phẩm có thể khiến bạn bị từ chối hồ sơ hoặc được cấp nhưng phạm vi bảo hộ không chính xác, không phù hợp với mục đích khai thác.

Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, các loại hình tác phẩm được bảo hộ bao gồm:

• Tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học

• Tác phẩm âm nhạc

• Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng

• Tác phẩm điện ảnh

• Chương trình máy tính

• Và nhiều loại hình khác

Ví dụ các loại hình thường bị nhầm lẫn:

• Website: Không chỉ là “bài viết” mà còn có thể bao gồm giao diện

• Video: Có thể là “tác phẩm điện ảnh” hoặc “tác phẩm ghi âm, ghi hình”

Cách tránh: Phải xác định rõ mục đích sử dụng tác phẩm, tham khảo danh mục loại hình theo luật. Nếu cần, nên nhờ tư vấn chuyên môn sao cho chính xác nhất.

Không làm rõ quyền sở hữu khi có nhiều bên liên quan

Trong môi trường làm việc hiện đại, đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo, marketing, thiết kế…, một tác phẩm thường không chỉ do một cá nhân tạo ra mà có sự tham gia của nhiều bên. Tuy nhiên, sai lầm phổ biến là không xác định rõ ai là chủ sở hữu quyền tác giả ngay từ đầu.

Một số tình huống thường gặp:

• Thuê freelancer thiết kế nhưng không ký hợp đồng: Hai bên chỉ trao đổi qua tin nhắn hoặc thỏa thuận miệng, không có văn bản pháp lý rõ ràng.

• Nhân viên sáng tạo nhưng không có điều khoản chuyển giao quyền: Doanh nghiệp giao việc nhưng không quy định cụ thể quyền tác giả thuộc về công ty hay cá nhân người tạo ra.

• Làm việc nhóm nhưng không phân chia quyền rõ ràng: Nhiều người cùng tham gia sáng tạo nhưng không có thỏa thuận về tỷ lệ sở hữu hoặc người đại diện đứng tên đăng ký.

Những thiếu sót này thường bị bỏ qua ở giai đoạn đầu, nhưng lại trở thành “điểm yếu pháp lý” rất lớn về sau. Việc không làm rõ quyền sở hữu có thể dẫn đến nhiều rủi ro nghiêm trọng:

• Tranh chấp nội bộ: Các bên có thể phát sinh mâu thuẫn về quyền lợi, đặc biệt khi tác phẩm bắt đầu tạo ra giá trị kinh tế.

• Không thể đăng ký quyền tác giả: Cơ quan chức năng có thể từ chối hồ sơ nếu bạn không chứng minh được quyền sở hữu hợp pháp.

• Rủi ro pháp lý khi khai thác thương mại: Nếu sử dụng tác phẩm khi chưa có quyền hợp lệ, bạn có thể bị chính tác giả khởi kiện hoặc yêu cầu bồi thường.

Cách tránh: Để hạn chế rủi ro, bạn cần chủ động làm rõ quyền sở hữu ngay từ đầu bằng các văn bản pháp lý cụ thể.

• Hợp đồng thuê sáng tạo: Ghi rõ phạm vi công việc, quyền và nghĩa vụ của các bên.

• Điều khoản chuyển giao quyền tác giả: Xác định rõ quyền sở hữu thuộc về cá nhân hay doanh nghiệp sau khi hoàn thành.

• Văn bản đồng thuận giữa các đồng tác giả: Trong trường hợp có nhiều người cùng sáng tạo, cần thống nhất tỷ lệ sở hữu, người đại diện đứng tên đăng ký, cách khai thác và phân chia lợi ích.

Đăng ký quá muộn

Đây là một trong những sai lầm phổ biến nhất: nhiều người chỉ nghĩ đến việc đăng ký quyền tác giả khi đã xảy ra tranh chấp hoặc phát hiện tác phẩm của mình bị sao chép.

Tâm lý chủ quan ban đầu như: “Tác phẩm của mình chưa nổi, chưa ai để ý”, “Đăng ký sau cũng không sao” … Chính suy nghĩ này khiến nhiều cá nhân, doanh nghiệp rơi vào thế bị động khi có vấn đề phát sinh.

Việc chậm trễ trong đăng ký có thể dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng:

• Người khác đăng ký trước: Nếu một bên khác nhanh tay đăng ký trước, họ sẽ có lợi thế lớn về mặt chứng cứ pháp lý, khiến bạn gặp bất lợi khi tranh chấp.

• Khó chứng minh thời điểm sáng tạo: Dù bạn là người tạo ra tác phẩm trước, nhưng nếu không có bằng chứng rõ ràng (file gốc, bản nháp, thời gian công bố…), việc chứng minh sẽ rất khó khăn.

• Tốn kém chi phí và thời gian kiện tụng: Khi tranh chấp xảy ra, bạn có thể phải thu thập chứng cú, thuê luật sư, tham gia các thủ tục pháp lý kéo dài.

Tự làm hồ sơ nhưng thiếu kiến thức chuyên môn

Nhiều cá nhân, doanh nghiệp lựa chọn tự làm hồ sơ đăng ký quyền tác giả với mục đích tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, trên thực tế, đây lại là một trong những sai lầm khá phổ biến nếu người thực hiện không có nền tảng kiến thức pháp lý hoặc chưa từng trải qua quy trình đăng ký.

Việc tự làm hồ sơ không chỉ đơn giản là điền tờ khai và nộp tài liệu. Bạn cần hiểu rõ:

• Quy định pháp luật liên quan đến quyền tác giả

• Cách xác định đúng loại hình tác phẩm

• Yêu cầu về hình thức và nội dung hồ sơ

• Quy trình tiếp nhận, xử lý và phản hồi từ cơ quan có thẩm quyền

Trong nhiều trường hợp, mục tiêu “tiết kiệm” chi phí ban đầu lại trở thành hậu quả, vì bạn mất thêm thời gian, công sức và có thể chậm trễ trong việc khai thác giá trị thương mại của tác phẩm.

Nghĩ rằng chỉ cần đăng ký một lần duy nhất

Nhiều cá nhân và doanh nghiệp cho rằng chỉ cần đăng ký quyền tác giả một lần là có thể bảo vệ toàn bộ các nội dung liên quan trong tương lai. Tâm lý này thường xuất phát từ việc chưa hiểu rõ phạm vi bảo hộ của quyền tác giả, dẫn đến việc chủ quan khi cập nhật, mở rộng hoặc phát triển thêm các phiên bản mới của tác phẩm.

Ví dụ: Doanh nghiệp đăng ký quyền tác giả cho website, sau đó liên tục cập nhật nội dung, thay đổi giao diện, bổ sung tính năng… nhưng vẫn nghĩ rằng giấy chứng nhận ban đầu đã bao gồm tất cả những thay đổi này.

Trên thực tế, quyền tác giả chỉ bảo hộ cho tác phẩm cụ thể tại thời điểm đăng ký, với hình thức thể hiện xác định.

• Mỗi tác phẩm là một đối tượng bảo hộ riêng biệt, không tự động “gộp chung” vào một đăng ký duy nhất.

• Các phiên bản chỉnh sửa lớn có thể được coi là tác phẩm mới, nếu tác phẩm có sự thay đổi đáng kể về nội dung, hình thức thể hiện, cấu trúc hoặc giá trị sử dụng thì phiên bản mới hoàn toàn có thể được xem là một tác phẩm độc lập và cần đăng ký riêng để được bảo hộ đầy đủ.

• Phạm vi bảo hộ không mở rộng tự động, giấy chứng nhận quyền tác giả không có giá trị “bao trùm” cho các sản phẩm phát sinh sau này nếu không được đăng ký bổ sung.

Để đảm bảo quyền lợi được bảo vệ đầy đủ và liên tục, bạn nên:

• Đăng ký riêng cho từng đối tượng cụ thể

• Đăng ký bổ sung khi có thay đổi lớn

• Xây dựng quy trình quản lý tài sản trí tuệ (Theo dõi các phiên bản tác phẩm, lưu trữ dữ liệu từng giai đoạn, đánh giá xem khi nào cần đăng ký mới)

Trên đây là “7 sai lầm thường gặp khi đăng ký quyền tác giả”. Hy vọng những chia sẻ này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về quy trình đăng ký quyền tác giả, hạn chế rủi ro và chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Trân trọng,

Câu hỏi thường gặp